Uncategorized

Trzy obowiązujące konstytucje polskich aglomeracji wydane przed wyborami samorządowymi. Gdańsk, Kraków, Górny Śląsk.

0 Comments

Prowadząc wydawnictwo, znajduję różne- niepotrzebne akty prawne. “Nikt ich nie kupuje”, ponieważ, mimo skutecznego uchwalenia w przeszłości, po prostu jakby wyszły z obiegu jako normy prawne. Lokalne konstytucje nie sprzedają się w wydawnictwie opracowań, dokumentów i aktów prawnych. Niezbyt widać szanse na poprawę tej sytuacji.

Część nauk politycznych, żywa w innych krajach, jak nauki o federalizmie fiskalnym, w Polsce dopiero się rodzą. Tak samo jest z przekonaniem do powrotu do różnych starych, nie zawsze słusznie zaniechanych, obowiązujących norm prawnych. Od lat tak jest z polską demokracją lokalną. Można się zżymać na ten osąd, ale tak jest. Szczególnie widać to w przypadku różnych rad aglomeracji, ich tradycyjnych, reprezentacyjnych gremiów samorządowych.

Porządkując różne dokumenty w gazecie, można znależć całkiem dobre prawodawstwo, jakby zapomniane lub zarzucane. Nawet wydajemy różne dawne, ale nadal ważne i obowiązujące akty prawne w formie reprintów. Na adrestatach przesyłek- politycznych instytucjach-  ciężko wymóc by je choćby kupili, a co dopiero, stosowali.

Przed wyborami samorządowymi w pośpiechu wyszukuję i drukuję lokalne prawodawstwo. Zarzucono na przykład organy samorządowe w polskich aglomeracjach. Prawodawstwa dla Warszawy jeszcze nie odkopywałem, ale i bez tego, mamy co publikować. Okazuje się, że już przed wojną wiele polskich aglomeracji miało specjalne prawodawstwo jakim cieszą się duże europejskie aglomeracje czy stolice. Dziś- politycy z centrali chcą oszczędzać, cięcia dotknęły – organy samorządowe aglomeracji, ongiś mających specjalne prawa.

Szkoda, ponieważ aglomeracje się opłacają, choćby dla samych wpływów podatkowych warto aby się rozwijały, a w praktyce są – albo sztucznie scalane w scentralizowane gminy, albo- wpędzane w inne, próbne konstrukcje nowych form prawnych jak “rady dzielnic”,- do jakich redukuje się lokalne gminy przy scalaniu miast z ościennymi gminami. Tymczasem w Warszawie Rady Dzielnic zanikają przy ciągle redukowanym polu ich kompetencji. W efekcie, polska demokracja lokalna jest oparta o słabe, pomieszane i przypadkowe prawodawstwo. Powstają “miasta -giganty” podczas gdy duże europejskie aglomeracje to zlepki niewielkich osobnych gmin miejskich. Ongiś podobnie działały polskie aglomeracje.

Adam

 

dotyczy: seria wydawnicza “Konstytucje dla polskich aglomeracji”

 

Nowość wydawnicza! Seria “Konstytucje polskich aglomeracji”

 

W związku ze zbliżającymi się wyborami samorządowymi Wydawnictwo Gazety Poselskiej proponuje Państwu zakup publikacji z serii “Konstytucje polskich aglomeracji”. Są to poprawione i uzupełnione reprinty trzech oryginalnych konstytucji lokalnych obowiązujących i uchwalonych dla polskich aglomeracji. Są one wydane w twardej oprawie, ze słowem wstępnym wydawcy.

 

Każdy tom jest wydany w twardej oprawie. Cena jednego tomu: 35 PLN netto.

 

Formularz zamówienia: (wyślij majlem na zamowienia[malpa]wieczorna.pl, faxem +442035142037)

 

Nazwa instytucji:…………………………………….

NIP: ………………………………………………………..

Adres do faktury: ………………………………………

Adres do wysyłki, jeśli inny: ………………………..

 

Zamawiam następujące tomy:

[  ]  Tom 1:-lokalna konstytucja dla aglomeracji Krakowa

[  ]  Tom 2:-lokalna konstytucja dla aglomeracji Gdańska (obejmuje ok. 70 % Trójmiasta)

[  ]  Tom 3:-lokalna konstytucja dla aglomeracji Górnego Śląska

[  ]  Tom 4:-Rozwiązania niemieckie. Konstytucja kraju związkowego Brandenburgia jako przykład konstytucji regionalnej.

 

 

Data:……………………….      Miejscowość:…………………. Pieczęć, podpis: ……………………

 

 

 

Treść aktów prawnych:

 

 

 

 

“Konstytucja Województwa Śląskiego”

Katowice, 3. września 2014 r. ISBN 978-83-64326-12-7

 

For these nations, the Sclavenoi and Antae, are not ruled by one man, but they have lived from of old under a democracy (en demokratia ek palaiou bioteousi), and consequently everything which involves their welfare, whether for good or for ill, is referred to the people (es koinon agetai). (Procopius of Caesarea, Wars VII 14.22, c. AD 500- c. AD 565)

Szanowni Państwo,

Wydawnictwo wydaje jednorazowo “Konstytucję Województwa Śląskiego” z tekstem konstytucji woj. śląskiego. Nie gwarantujemy poprawności korekty do aktualnego stanu prawnego: zrobił ją redakcyjny prawnik na bazie współczesnych i nieco podobnych konstytucji krajów z których składają się: Czechy, Słowacja, Niemcy. Konstytucje lokalne w krajach ościennych, w odróżnieniu od konstytucji woj. śląskiego, są nadal przestrzegane. Wzywamy do respektowania konstytucji aglomeracji Górnego Śląska.

Tekst ogłoszony: pdf D19200497.pdf
Status aktu prawnego: obowiązujący, (uchylony nieskutecznie 1945-05-07)
Data wydania: 1920-07-15 00:00:00 CEDT
Data wejścia w życie: 1919-06-28 00:00:00 CEDT
Data obowiązywania: 1919-06-28 00:00:00 CEDT
Data uchylenia: brak
Organ wydający: SEJM

 

Niekuteczność prawna prób uchylenia Konstytucji Województwa Śląskiego przez władze epoki komunizmu.

Statut Organiczny Województwa Śląskiego był nieuznawany przez władze komunistyczne, próbowano go formalnie znieść przez Krajową Radę Narodową ustawą konstytucyjną z 6 maja 1945, która weszła w życie 7 maja. Ustawa konstytucyjna znosząca Statut została uchwalona przez Krajową Radę Narodową niezgodnie z wymogami legalizmu: niezgodnie z kompetencjami KRN[1] i bez podstawy prawnej. Konstytucję zawierającą statut probowano nieskutecznie znieść w trakcie formalnego trwania IV kadencji Sejmu Śląskiego[2], jednocześnie łamiąc regułę Lex posterior generali non derogat legi priori speciali. W przeciwieństwie do Parlamentu RP, którego obie izby V kadencji zostały rozwiązane w wyniku wybuchu II wojny światowej i załamania struktur państwa dekretem prezydenta Rzeczypospolitej Władysława Raczkiewicza z 2 października 1939 roku, Sejm Śląski IV kadencji nie został rozwiązany.

 

Treść Konstytucji Województwa Śląskiego  

 

z 15 lipca 1920 r.

Konstytucja Województwa Śląskiego.

 

Pełna nazwa dokumentu: Ustawa konstytucyjna z dnia 15 lipca 1920 r. zawierająca statut organiczny województwa śląskiego (Dz. U. R. P. Nr 73, poz. 497), zmienioną ustawami z dnia 8 marca 1921 r. (Dz. U. R. P. Nr 26,poz. 146), z dnia 30 lipca 1921 r. (Dz. U. R. P. Nr 69, poz. 449), z dnia 18 października 1921 r. (Dz. U. R. P. Nr 85, poz. 608), z dnia 13 lutego 1924 r. (Dz.U. R. P. Nr21, poz.224) i ustawą z dnia 18 marca 1925 r. (Dz. U. R. P. Nr 36, poz. 240).

I. Przepisy ogólne

Art. l. Województwo Śląskie będzie obejmowało wszystkie ziemie śląskie przyznane Polsce, czy to ze Śląska Cieszyńskiego, czy też na mocy art. 88 Traktatu Wersalskiego z Niemcami z 28 czerwca 1919 r. (Dz. Ustaw z 26 kwietnia 1920 r. No 35, poz. 200).

Województwo Śląskie będzie nieodłączalną częścią składową Rzeczypospolitej Polskiej i będzie posiadało prawa samorządne stosownie do przepisów niniejszego statutu organicznego.

Art. 2. Dotychczasowe prawa i rozporządzenia, obowiązujące w dniu wejścia w życie niniejszego statutu w granicach Śląska, pozostają w mocy nadal, o ile nie zostaną zmienione zgodnie z przepisami tego statutu.

Art. 3. Wszyscy mieszkańcy Województwa Śląskiego, posiadający prawa obywatelstwa Rzeczypospolitej Polskiej, są równouprawnieni, a wszelkie prawa wyjątkowe zostają zniesione z chwilą wejścia w życie niniejszego statutu.

II. Kompetencje ustawodawstwa i samorządu śląskiego

Art. 4. Dla ustawodawstwa Sejmu Śląskiego są zastrzeżone sprawy następujące:

1) ustawodawstwo o używaniu języka polskiego i niemieckiego w służbie zewnętrznej wszelkich cywilnych władz i urzędów na obszarze Śląska;

2) ustawodawstwo o ustroju śląskich władz administracyjnych i o samorządzie powiatowym i gminnym, tudzież podział administracyjny Śląska;

3) ustawodawstwo sanitarne w zakresie hygjeny publicznej i samorządowych urządzeń sanitarnych z wyjątkiem przepisów o zwalczaniu chorób zaraźliwych i zaraz zwierzęcych;

4) ustawodawstwo o organizacji sił policyjnych i żandarmerii;

5) ustawodawstwo o policji budowlanej, ogniowej, drogowej i o utrzymywaniu dróg lądowych;

6) ustawodawstwo w zakresie szkolnictwa ogólnokształcącego

oraz zawodowego wszelkich typów i stopni;

7) ustawodawstwo w sprawach wyznaniowych z wykluczeniem spraw kościelnych, wchodzących w zakres polityki zagranicznej (Concordat);

8) ustawodawstwo o zaopatrzeniu ubogich i o zwalczaniu żebractwa i włóczęgostwa;

9) ustawodawstwo we wszystkich sprawach, których przedmiotem jest ustawowa organizacja zawodowa rolnicza, organizacja kredytu rolniczego, komasacja gruntów, wytwórczość rolnicza i leśna oraz uprawianie i używanie przeznaczonych na nie obszarów, jako to: leśnictwo, polowanie, rybołówstwo, chów bydła, ochrona pól (policja połowa) i zarządzenia celem tępienia szkodników rolnych i leśnych;

10) ustawodawstwo o meljoracjach rolnych;

11) ustawodawstwo wodne łącznie z ustawodawstwem o budownictwie wodnem, z wyjątkiem ustawodawstwa o sztucznych drogach wodnych, tudzież regulacji rzek spławnych i granicznych;

12) ustawodawstwo o zaopatrzeniu ludności śląskiej w energję elektryczną dla celów prywatnych i publicznych;

13) ustawodawstwo o kolejach drugo- i trzeciorzędnych (lokalnych) oraz o komunikacji elektrycznej i motorowej;

14) ustawy przeciwko lichwie, tudzież ustawodawstwo, zmierzające do ukrócenia spekulacji na każdem polu (spekulacja nieruchomościami, skup towarów, kwestja mieszkaniowa itd.);

15) ustawodawstwo w sprawie zakładów użyteczności publicznej względnie w sprawie robót publicznych, dokonanych na koszt skarbu śląskiego, tudzież w sprawie dotowanych ze skarbu śląskiego spółek akcyjnych lub kooperatyw;

16) ustalanie dorocznego budżetu śląskiego i zatwierdzanie zamknięć rachunkowych, zaciąganie pożyczek wojwódzkich, zbywanie, zamiana i obciążanie nieruchomego majątku wojewódzkiego i przyjęcie gwarancji finansowej przez skarb śląski.

Sprzedaż publiczna rent i innych obligacyj wojewódzkich śląskich może być dokonywana poza granicami Śląska tylko za zezwoleniem Ministerstwa Skarbu;

17) nakładanie podatków i opłat publicznych śląskich stosownie do przepisów ustawy, przewidzianej w art. 5.

 

Art. 5. Zakres spraw Sejmu Śląskiego w dziedzinie skarbowości, a zwłaszcza stosunek systemu podatkowego śląskiego do systemu podatkowego państwowego i wzajemny stosunek administracji skarbowej państwowej i śląskiej będą ustalone w równobrzmiących ustawach: państwowej i śląskiej. Projekt tych ustaw będzie ułożony przez Radę Ministrów w porozumieniu z Radą Wojewódzką. Do tego czasu obowiązują na terenie Województwa Śląskiego:

1) ustawy o podatkach i opłatach, które obowiązywały na Śląsku dnia l-go stycznia 1919 roku;

2) ustawy o podatkach i opłatach, wprowadzonych później przez rządy niemiecki, pruski lub czeski i komisje międzysojusznicze o tyle, o ile ich ważność będzie utrzymaną ustawą Sejmu Śląskiego;

3) ustawy o dodatkach do podatków bezpośrednich, uchwalone na potrzeby województwa przez Sejm Śląski, które bez zgody Ministra Skarbu nie będą mogły przekraczać 100%;

4) obowiązywać będą wreszcie i te podatki i opłaty, które zostały jednolicie uregulowane przez ustawy państwowe na całym terenie Rzeczypospolitej, a których moc rozciąga się także na terytorjum Województwa Śląskiego. W wypadku tym podatki te i opłaty wchodzą w miejsce analogicznych podatków i opłat, poprzednio obowiązujących.

Sejm Śląski mocen będzie ujednolicić podatki, dotąd pobierane na ziemiach śląskich, i utrzymać te systemy, które w czasie objęcia władzy przez Polskę na tych ziemiach obowiązywały, o ile nie będzie się to sprzeciwiało powyższemu punktowi 4.

Dochód z podatków i opłat, pobieranych ze Śląska, wpływać będzie do skarbu śląskiego, który też prowadzi administrację podatkową.

Z tych dochodów oddaje skarb śląski na potrzeby ogólnopaństwowe część, odpowiadającą liczbie mieszkańców i sile podatkowej Śląska, a obliczoną w sposób podany w dodatku.

Kwotę należną ustala corocznie Rada Ministrów na podstawie wniosków Rady Wojewódzkiej i publikuje swą decyzję wraz ze szczegółowem uzasadnieniem.

 

Art. 6. We wszystkich sprawach, nie zastrzeżonych dla Śląska, jest ustawodawstwo śląskie właściwem, o ile Województwo Śląskie jest wyraźnie wyjętem z pod zakresu działania odnośnej ustawy państwowej.

Ustawodawstwo śląskie będzie jednak zawsze uprawnione do wydawania przepisów cywilnych i karnych w sprawach, zastrzeżonych dla ustawodawstwa śląskiego.

Art. 7. Ustawodawstwo o ubezpieczeniu socjalnem i zaopatrzeniu inwalidów wojennych, tudzież wdów i sierot wojennych jest rzeczą Sejmu Śląskiego tak długo, dopóki ustawodawstwo państwowe nie zapewni klasie robotniczej, względnie inwalidom, wdowom i sierotom wojennym w całej Rzeczypospolitej Polskiej lepszego niż przynajmniej takiego samego zaopatrzenia, co ustawy, na Śląsku obowiązujące.

Art. 8. Zgody Sejmu Śląskiego będzie wymagało:

1) wszelkie ograniczanie ilościowe wytwórczości przedsiębiorstw śląskich w dziedzinie produkcji węgla, hutnictwa, wyrobów chemicznych, cementu i innych gałęzi produkcji, zatrudniających na Śląsku co najmniej tylu robotników, co odpowiednie przedsiębiorstwa w innych dzielnicach Polski razem wziętych;

2) wprowadzanie podatków od produkcji lub monopoli na węgiel, wyroby hutnicze, wyroby chemiczne, cement i inne gałęzie produkcji, zatrudniające na Śląsku co najmniej tylu robotników, co odpowiednie przedsiębiorstwa w innych dzielnicach Polski razem wziętych.

Podatek handlowy lub podatek konsumpcyjny nie będzie uważany za podatek od produkcji.

 

Art. 8a. Wszelkie zmiany ustaw, dotyczących górnictwa, przemysłu, handlu i rękodzielnictwa, obowiązujących w Województwie Śląskiem w dniu przyjęcia Górnego Śląska przez Polskę mogą nastąpić tylko za zgodą Sejmu Śląskiego.

Art. 9. Wprowadzenie waluty polskiej, jako jedynego prawnego środka płatniczego w Województwie Śląskiem, nastąpi w drodze porozumienia się Ministerstwa Skarbu z Radą Wojewódzką. W powyższy sposób zostanie ustalony sposób przejścia na walutę polską, przyczem będą obowiązywały przepisy art. 10.

Art. 10. Znaki pieniężne w walucie niemieckiej, znajdujące się w posiadaniu ludności Województwa Śląskiego, nie będą poddane przymusowemu wykupowi na rzecz Skarbu Państwa, będą natomiast traktowane na równi z innemi walutami zagranicznemi, i jako takie dopuszczone do transakcji bankowych i giełdowych.

Przepisy art. 2 ustawy z dnia 20 listopada 1919 r. o walucie w obrębie b. dzielnicy pruskiej, według którego wszystkie zobowiązania w markach niemieckich winny być uiszczone markami polskiemi w równej nominalnej sumie, nie znajdą w Województwie Śląskiem zastosowania.

Art. 11. Połączenie administracji kolejowej na terenie Województwa Śląskiego z administracją kolejową państwową będzie przeprowadzone stopniowo w porozumieniu Rządu Rzeczypospolitej

z Radą Wojewódzką, względnie z Tymczasową Radą Wojewódzką.

 

Art. 12. Na własność skarbu śląskiego przechodzi położona w obrębie Województwa Śląskiego własność b. prowincjonalnego związku komunalnego śląskiego, a względnie funduszy i zakładów, pozostających pod zwierzchnim zarządem Sejmu i Wydziału Prowincjonalnego we Wrocławiu, tudzież własność b. funduszu krajowego śląskiego i innych funduszów i zakładów, pozostających pod zwierzchnim zarządem Sejmu Krajowego i Wydziału Krajowego w Opawie.

III O Sejmie i ustawodawstwie śląskiem

Art. 13. Pierwszy Sejm Śląski będzie wybrany w głosowaniu powszechnem, bezpośredniem, równem, tajnem i stosunkowem. Na każdych 25000 mieszkańców będzie przypadał jeden poseł.

Podział na okręgi wyborcze ustali Rada Ministrów na wniosek Tymczasowej Rady Wojewódzkiej. Wybory do Sejmu Śląskiego muszą się odbyć najdalej w ciągu 80 dni od chwili objęcia kraju przez władze polskie.

Wybory będą się odbywały według ordynacji wyborczej, obowiązującej przy wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, z tem zastrzeżeniem, że prawo wyborcze czynne przysługuje każdej osobie, posiadającej obywatelstwo polskie i zamieszkałej na Śląsku w dniu objęcia kraju przez władze polskie. Gdyby ze względu na odrębne stosunki Śląska niektóre przepisy tej ordynacji nie mogły znaleźć zastosowania – zastąpi je Rada Ministrów na wniosek Tymczasowej Rady Wojewódzkiej innemi przepisami.

Art. 14. Sejm Śląski uchwali ustawę o wewnętrznym ustroju Województwa Śląskiego.

Ustawa ta określi szczegółowo skład Śląskiego Sejmu Wojewódzkiego, ordynację wyborczą i prawo wyborcze do tegoż Sejmu, sposób uchwalania i ogłaszania ustaw śląskich, ewentualnie zaprowadzenie referendum ludowego, prawo Sejmu do wykonywania kontroli nad działalnością Rady Wojewódzkiej, zwłaszcza zaś prawo Sejmu do zwracania się z interpelacjami do wojewody i do Rady Wojewódzkiej, prawo Sejmu do urządzenia ankiet lub do delegowania specjalnych komisyj w obrębie ustawodawstwa śląskiego i administracji śląskiej, czas trwania mandatu wybieralnych członków Rady Wojewódzkiej, zakres działania i ustrój izby obrachunkowej śląskiej i inne ważniejsze kwestie ustroju Sejmu Śląskiego, Rady Wojewódzkiej i jej departamentów administracyjnych, śląskiego urzędu wojewódzkiego i innych urządzeń śląskich.

Art. 15. Ustawa o wewnętrznym ustroju Województwa Śląskiego będzie opublikowana w „Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej” i w „Dzienniku Ustaw Śląskich” po podpisaniu jej przez Naczelnika Państwa. Naczelnik Państwa może odmówić swego podpisu, gdyby ustawa ta naruszała przepisy niniejszego statutu.

Decyzja Naczelnika Państwa winna nastąpić w ciągu 45 dni od dnia wręczenia Mu ustawy.

Zmiana ogłoszonej w ten sposób ustawy o wewnętrznym ustroju Województwa Śląskiego może nastąpić tylko z zachowaniem warunków, w niniejszym artykule wyszczególnionych.

 

Art. 16. Sejm sprawdza ważność wyborów nie zaprotestowanych. O ważności wyborów zaprotestowanych rozstrzyga sąd, wyznaczony przez ustawę śląską, względnie co do pierwszego Sejmu Śląskiego – przez Sejm Śląski.

Art. 17. Członkowie Sejmu Śląskiego korzystają z takich samych praw nietykalności poselskiej, co posłowie do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 18. Posłowie otrzymują djety w wysokości, określonej uchwałą Sejmu. Oprócz tego przysługuje im prawo bezpłatnego przejazdu na kolejach, w obrębie Śląska położonych.

Art. 19. Nikt nie może być pociągnięty do odpowiedzialności za zgodne z prawdą sprawozdanie z jawnego posiedzenia Sejmu.

Art. 20. Sejm wybiera ze swego grona Marszałka i jego zastępców. Regulamin sejmowy określi prawa i obowiązki Marszałka, liczbę wicemarszałków i sekretarzy, rodzaj i ilość komisyj sejmowych, tudzież sposób i porządek obrad sejmowych.

Art. 21. Naczelnik Państwa zwołuje, odracza i zamyka Sejm Śląski. Sejm winien być zwołany na pierwsze posiedzenie w trzeci wtorek po dniu wyborów i corocznie we wrześniu na sesję zwyczajną. Sesja ta nie może być ani odroczoną, ani zamkniętą przed uchwaleniem budżetu.

Naczelnik Państwa może zwołać Sejm Śląski w każdym czasie na sesję nadzwyczajną, winien zaś to uczynić na żądanie Rady Wojewódzkiej w ciągu dwóch tygodni.

Art. 22. Ustawa o wewnętrznym ustroju Województwa Śląskiego określi okres wyborczy Sejmu Śląskiego. Okres ten nie może trwać dłużej niż 5 lat, licząc od dnia otwarcia Sejmu.

Naczelnik Państwa może rozwiązać Sejm Śląski, w wypadku tym jednak winien równocześnie zarządzić nowe wybory, które się muszą odbyć w ciągu 75 dni od dnia rozwiązania.

Art. 23. Inicjatywa ustawodawcza w Sejmie Śląskiem przysługuje wojewodzie z upoważnienia Rządu Rzeczypospolitej, Radzie Wojewódzkiej i posłom sejmowym stosownie do przepisów regulaminu sejmowego.

Wojewodzie, zastępcy wojewody, członkom Rady Wojewódzkiej oraz wydelegowanym przez wymienionych urzędnikom przysługuje prawo przemawiania w Sejmie poza koleją zapisanych mówców. To samo prawo przysługuje Ministrom Rzeczypospolitej.

Ustawy śląskie nie mogą naruszać niniejszego statutu, praw obywatelskich, zagwarantowanych w ustawie konstytucyjnej Rzeczypospolitej Polskiej, przepisów traktatów międzynarodowych, obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej, ani też przepisów innych ustaw państwowych, obowiązujących w dziedzinie nie zastrzeżonej dla ustawodawstwa śląskiego.

IV. Władze administracyjne Województwa Śląskiego

Art. 24. Naczelnymi organami administracji Województwa Śląskiego są: wojewoda i Rada Wojewódzka.

Art. 25. Rada Wojewódzka składa się z wojewody śląskiego, z tegoż zastępcy i 5 członków, wybranych w głosowaniu stosunkowem przez Sejm Śląski. Przepisy o sposobie wyboru tych członków uchwali Sejm Śląski.

Wojewodę i jego zastępcę mianuje Naczelnik Państwa na wniosek Rady Ministrów.

Naczelnik Państwa może na wniosek Rady Ministrów zwolnić z urzędu wojewodę i jego zastępcę z prawem do emerytury

Art. 26. O ile ustawy państwowe lub śląskie stosownie do swych kompetencji nic innego nie przepiszą, łączy wojewoda w sobie zakres praw naczelnego prezesa Regencji, a względnie prezydenta kraju.

Wojewoda mianuje, odwołuje i przenosi wszystkich niższych i średnich urzędników podlegających mu władz państwowych na Śląsku oraz przedstawia Naczelnikowi Państwa przez Prezydenta Ministrów, a względnie odpowiednim Ministrom, nominację lub odwołanie wyższych urzędników tych władz.

Art. 27. Rada Wojewódzka korzysta z praw, ustawą niniejszą i późniejszymi ustawami państwowymi lub śląskiem! jej nadanych, tudzież z praw, nadanych ustawami pruskiemi Radzie Prowincjonalnej, względnie Wydziałowi Prowincjonalnemu, a względnie z praw nadanych statutem krajowym lub innemi ustawami austriackiemi Wydziałowi Krajowemu.

Art. 28. O ile ustawy śląskie nic innego nie przepiszą, zastępuje Rada Wojewódzka w całym zakresie ustawodawstwa śląskiego organ, przewidziany dotychczas przez prawodawstwo dla zatwierdzenia rozporządzeń naczelnego prezesa lub prezesa Regencji.

Art. 29. Aż do wydania ustaw przez Sejm Śląski wyda Rada Wojewódzka za zgodą wojewody przejściowe przepisy o używaniu języka polskiego we władzach i urzędach, w szkołach itd.

Art. 30. Rada Wojewódzka pełni aż do innego uregulowania sprawy ustawy lub w drodze, przewidzianej w art. 39, funkcje Wydziału Regencji; o ile by była sądem administracyjnym, wystarcza obecność 4-ech członków Rady i sędziego, zamianowanego przez Naczelnika Państwa. W wypadku tym wojewoda i jego zastępca nie biorą udziału w Radzie.

Art. 31. Radę Wojewódzką zwołuje wojewoda, musią ją zaś zwołać na żądanie trzech członków Rady. Rada rozstrzyga większością głosów w obecności co najmniej trzech członków, nie licząc atoli wojewody, względnie tegoż zastępcy.

Art. 32. Wojewodzie przysługuje prawo do zawieszania uchwał Rady, sprzeciwiających się

ustawom lub przekraczających zakres działania Rady. W wypadkach takich oddaje wojewoda sprawę do rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego w Warszawie.

Art. 33. Przeznaczonych dla spraw administracji państwowej wyższych urzędników urzędu wojewódzkiego od VIII klasy począwszy mianuje Naczelnik Państwa na wniosek Rady Ministrów po wysłuchaniu wojewody.

Urzędników tych przenosi Naczelnik Państwa na wniosek wojewody, może ich zaś w ciągu pierwszych dwóch lat od objęcia kraju przez Polskę na wniosek Rady Wojewódzkiej usunąć z urzędu z prawem do emerytury.

Art. 33a. Urzędnicy państwowi, urzędujący w Województwie Śląskiem, powinni w zasadzie pochodzić z Województwa Śląskiego. Przy obsadzaniu urzędów administracji państwowej na obszarze Województwa Śląskiego mają przy równych kwalifikacjach pierwszeństwo urzędnicy, pochodzący w Województwa Śląskiego. Urzędnicy i pracownicy, tudzież robotnicy z Województwa Śląskiego, zatrudnieni w administracji państwowej lub w przedsiębiorstwach państwowych w Województwie Śląskim, mogą zostać przeniesieni do innych dzielnic Rzeczypospolitej Polskiej wbrew woli swej tylko wtenczas, jeżeli wymaga tego koniecznie ich wyszkolenie lub wydoskonalenie, albo przeważający interes służby państwowej.

Art. 34. Urzędnicy śląscy, nauczyciele i urzędnicy komunalni składają przysięgę według roty i w sposób, przepisany dla urzędników Rzeczypospolitej.

Członkowie Rady Wojewódzkiej przysięgają, że będą pełnili obowiązki sumiennie, zgodnie z prawem i w zamiarze służenia Rzeczypospolitej Polskiej.

 

V. Sądy

 

Art. 35. Wszystkie sądy wydają wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej.

 

Art. 36. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Radą Wojewódzką utworzy sąd apelacyjny dla Województwa Śląskiego, wyznaczy jego siedzibę i wprowadzi w drodze rozporządzenia zmiany niemieckiej ustawy o ustroju sądownictwa i austrjackiej ustawy o organizacji sądów oraz ustaw wprowadczych do tychże ustaw, potrzebne celem zupełnego odłączenia sądów od Niemiec i przystosowania ich ustroju do ustroju, obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej.

O ile ustawa państwowa nic innego nie przepisze, przysługują:

1) Sądowi apelacyjnemu, oznaczonemu w ust. l, kompetencja sądu apelacyjnego we Wrocławiu i sądu kameralnego w Berlinie w stosunku do ziem z Śląska Pruskiego oraz sądu apelacyjnego w Krakowie i w Bernie w stosunku do ziem z Śląska Cieszyńskiego:

2) Sądowi Najwyższemu w Warszawie atrybucje sądu Rzeszy Niemieckiej w Lipsku, jako instancji rewizyjnej i zażaleniowej, z wyjątkiem spraw o przestępstwa, których akt oskarżenia nie kwalifikuje jako zbrodnie. W sprawach tych będzie sąd apelacyjny, oznaczony w ustępie 1-ym, właściwą instancją do rozstrzygania zażaleń oraz rewizyj wniesionych przeciwko uchwałom sądów okręgowych, względnie wyrokom, wydanym przez nie jako sądów pierwszej instancji:

3) Sądowi Najwyższemu w Warszawie atrybucje Sądu Najwyższego w Wiedniu w stosunku do ziem z Śląska Cieszyńskiego.

 

Art. 37. Nadzór nad wszystkiemi sądami zwyczajnemi przysługuje Ministrowi Sprawiedliwości.

 

Art. 38. Mianowanie urzędników wymiaru sprawiedliwości dokonuje się na zasadach, obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej, a to w pierwszych 5 latach, po wysłuchaniu wojewody.

Art. 39. Ustawa Śląska ustanowi w miejsce sądów niemieckich i pruskich, a względnie austriackich, które nie są sądami zwyczajnemi, sądy administracyjne z właściwością aż do ujednostajnienia danego prawodawstwa dla całej Polski.

Celem bezzwłocznego utworzenia śląskiego trybunału administracyjnego wyda Tymczasowa Rada Wojewódzka stosowne przepisy przejściowe.

 

VI. Przepisy końcowe

 

Art. 40. Od chwili przyznania Polsce Śląska Cieszyńskiego aż do objęcia kraju przez Polskę na Górnym Śląsku rządzić będzie na Śląsku Cieszyńskim Komisja Tymczasowa, złożona z komisarza rządowego, z jego zastępcy i z 5 członków, mianowanych przez Radę Ministrów. Komisarza i jego zastępcę mianuje Naczelnik Państwa na wniosek Rady Ministrów.

Od chwili przejęcia władzy na Górnym Śląsku przez Rzeczpospolitą obejmą zarząd administracyjny Województwa Śląskiego zamianowani na wniosek Rady Ministrów przez Naczelnika Państwa wojewoda i jego zastępca i Tymczasowa Rada Wojewódzka, złożona z 20 członków, mianowanych przez Radę Ministrów. Z tych 20 członków pochodzić będzie 3/4 z Górnego Śląska, a 1/4 ze Śląska Cieszyńskiego. Mianowanie nastąpi na wniosek wojewody z uwzględnieniem miejscowych potrzeb administracyjnych, gospodarczych i narodowościowych, tak polskich, jak i niemieckich.

Czynność Tymczasowej Rady Wojewódzkiej ustaje z chwilą ukonstytuowania się Rady Wojewódzkiej, co nastąpić winno najpóźniej w 2 tygodnie po zebraniu się Sejmu Śląskiego.

Art. 41. W ciągu pierwszych 10 lat od chwili objęcia Śląska przez Polskę nominacja wszystkich urzędników, których nie mianują lub nie wybierają władze lub instytucje śląskie, nie może nastąpić bez wysłuchania wojewody.

Art. 42. Niniejsza ustawa konstytucyjna uchyla wszelkie dotychczasowe przepisy sprzeczne z jej postanowieniami.

Art. 43. Wykonanie niniejszej ustawy należy do Prezydenta Ministrów.

Art. 44. Ustawa, zmieniająca niniejszą ustawę konstytucyjną, a ograniczająca prawa ustawodawstwa lub samorządu śląskiego (artykuły l, 4 do 12, 13 do 33, 36 do 42 i 44), wymagać będzie zgody Sejmu Śląskiego.

Art. 45. Ustawa niniejsza wchodzi w życie z dniem objęcia Województwa Śląskiego przez Rzeczpospolitą Polską.

Dodatek do art. 5. Należy obliczyć corocznie:

1) ludność cywilną Województwa Śląskiego, = a;

2) ludność cywilną Rzeczypospolitej Polskiej wraz z Województwem Śląskim, = b;

3) dochód ogólny skarbu śląskiego z podatków i opłat pobieranych ze Śląska, atoli bez dochodu z dodatków do podatków (punkt 3, art. 5), = c;

4) dochód ogólny Skarbu Rzeczypospolitej i skarbu śląskiego z podatków i opłat wszelkiego rodzaju (bez dodatków do podatków), = d;

5) skarb śląski zatrzymuje na własne potrzeby część równającą się c/2 + d/2 x a/b;

6) skarb śląski oddaje na potrzeby ogólnopaństwowe część równającą się c/2 – d/2 x a/b

 

 

Pieczęcie, podpisy:

wg Sejm of the Republic of Poland & Senate of the Republic of Poland – “Światowid” 1935 Narodowe Archiwum Cyfrowe (Sygnatura: 1-A-1107-4) (Polish National Digital Archive)

Dokument konstytucji kwietniowej

Kopia aktu konstytucji z kwietnia 1935 roku. Z prawej widoczna ostatnia strona konstytucji z podpisami prezydenta Ignacego Mościckiego, marszałka Józefa Piłsudskiego i członków rządu Walerego Sławka.

Zmiany konstytucji

W ustawie konstytucyjnej z dnia 15 lipca 1920 r., zawierającej statut organiczny Województwa Śląskiego (Dz. U. R. P. Nr. 73, poz. 497) do wybuchu II wojny światowej wprowadzono pięć poprawek ustawami: z dnia 8 marca 1921 r. (Dz. U. R. P. Nr. 26, poz. 146)[3], z dnia 30 lipca 1921 r. (Dz. U. R. P. Nr. 69, poz. 449)[4], z dnia 18 października 1921 r. (Dz. U. R. P. Nr. 85, poz. 608)[5], z dnia 18 marca 1925 r. (Dz. U. R. P. Nr. 36, poz. 240)[6] oraz z dnia 23 kwietnia 1935 r. (Dz. U. R. P. Nr. 30, poz. 227)[7].

Pierwotna treść artykułu 44 –

Ustawa, zmieniająca niniejszą ustawę konstytucyjną, a ograniczająca prawa ustawodawstwa lub samorządu śląskiego (artykuły 1, 4 do 12, 13 do 33, 36 do 42 i 44), wymagać będzie zgody Sejmu Śląskiego.

– zabezpieczała samorządność górnośląską przed jej likwidacją bez zgody reprezentantów mieszkańców województwa śląskiego w Sejmie Śląskim.

Nowe brzmienie art. 44 zgodnie z art. 81 ust. 3 Konstytucji kwietniowej –

Zmiana niniejszej ustawy konstytucyjnej wymaga ustawy państwowej.

– nie powinno było uzyskać mocy obowiązującej na obszarze województwa śląskiego z racji braku zgody Sejmu Śląskiego na jego zmianę. Sejm RP III kadencji nie dochowując trybu zmiany art. 44, złamał tym samym zasadę legalizmu:

Każde prawo, by mogło spełniać wymogi legalizmu, musi być prawem ustanowionym przez kompetentną władzę we właściwym trybie, określonym przez normy prawa obowiązującego w chwili jego stanowienia[8].

Według opinii Konstantego Wolnego, dziekana Rady Adwokackiej w Katowicach, jednego z twórców statutu organicznego na mocy art. 44:

Sejm Polski może prawa Województwa Śląskiego rozszerzyć, ścieśnić je atoli może tylko za zgodą Sejmu Śląskiego. Dlatego każda zmiana statutu organicznego może nastąpić równobrzmiącą uchwałą Sejmu Polskiego i Śląskiego o ileby ograniczała prawa Województwa Śląskiego[9].

 

Wydawca: Merkuriusz Polski -wieści i treści od 3 stycznia 1661 AD, ISBN 978-83-64326-12-7

Editor: “Wieczorna.pl”, Dolina Zielona 24a, 65-154 Zielona Góra, T: 604443623

“Dziennik Urzędowy Wolnego Miasta Gdańska”

Gdańsk, 2. września 2014 r. ISBN 978-83-64326-10-3

Konstytucja Wolnego Miasta Gdańska  

z 17 listopada 1920 r.

Konstytucja Wolnego Miasta Gdańska .

 

Część pierwsza, podstawowa struktura państwa.

Wstęp

Art. 1.

Miasto Gdańsk i z nim powiązane terytorium tworzą pod nazwą “Wolne Miasto Gdańsk” państwo wolnościowe.

Art. 2.

Godłem państwa są dwa srebrne krzyże, jeden nad drugim na czerwonym tle, nad nimi złota korona.

Flaga państwa oraz flaga handlowa mają kolor czerwony i w jednej trzeciej części od drzewca, dwa białe krzyże, jeden nad drugim oraz żółtą koronę nad nimi.

Art. 3.

Władzę państwową sprawuje naród.

Art. 4.

Wykreślono jako sprzeczny z art. 27 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.

(treść wykreślona: Językiem urzędowym jest język niemiecki.

Polsko języcznej ludności zapewnia się prawodawstwem i administracją wolny narodowy rozwój, szczególnie przez używanie języka ojczystego w szkolnictwie, jak i w wewnętrznej administracji oraz wymiarze sprawiedliwości. Szczegóły reguluje ustawa.)

Art. 5.

Bez poprzedzającej zgody Ligi Narodów, w żadnym wypadku Wolne Miasto nie może:

1. Służyć jako baza militarna i morska,

2. Wznosić fortyfikacji,

3. Udzielać zgody na produkcję amunicji lub sprzętu wojennego na swoim terytorium.

II. Zgromadzenie Obywatelskie.

Art. 6.

Zgromadzenie Obywatelskie składa się ze stu dwudziestu posłów.

Art. 7.

Posłami są przedstawiciele całego narodu i odpowiadają tylko przed własnym sumieniem, nie wiążą ich żadne zlecenia.

Art. 8.

Posłowie wybierani są według podstawowej zasady proporcji w powszechnych, równych, bezpośrednich i tajnych wyborach, przez męskich i żeńskich obywateli, po ukończeniu 20 roku życia. Wybrany do Zgromadzenia Obywatelskiego może być każdy, mający prawa wyborcze i ukończone 25 lat.

Wykluczona z prawa wybierania jest:

a) osoba ubezwłasnowolniona, czasowo znajdująca się pod nadzorem opiekuńczym lub przebywająca w zakładzie wychowawczym;

b) osoba, która na podstawie prawomocnego wyroku utraciła prawa obywatelskie.

Art. 9.

Zgromadzenie Obywatelskie wybierany jest na czteroletnią kadencję. Wybory odbywają się w jedną z niedziel listopada. Kadencja biegnie od 1-go stycznia roku następnego po wyborach. Szczegóły reguluje prawo wyborcze.

Art. 10.

Protesty przeciwko ważności wyborów posłów rozstrzyga Sąd Najwyższy Wolnego Miasta Gdańska, w jawnej ustnej rozprawie. Każdemu uprawnionemu do głosowania przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu. Sprzeciw winien być złożony w terminie do czterech tygodni po urzędowym ogłoszeniu wyników głosowania w Sądzie Najwyższym Wolnego Miasta Gdańska oraz być uzasadniony. Zgromadzenie Obywatelskiemu należy przedłożyć zamknięte akta wyboru posłów. W wypadku wystąpienia wątpliwości czy zachowany został prawny warunek członkostwa, na żądanie Zgromadzenia Obywatelskiego sprawę rozstrzyga Sąd Najwyższy Wolnego Miasta Gdańska.

Art. 11.

Zgromadzenie Obywatelskie wybiera swojego prezydenta, jego zastępców i protokolantów oraz wydaje swój statut.

Art. 12.

Zgromadzenie Obywatelskie zbiera się na wezwanie swojego prezydenta. Zgromadzenie Obywatelskie musi się zebrać na żądanie Senatu lub uzasadnionego wniosku co najmniej jednej szóstej członków. Najpóźniej do 15 stycznia Zgromadzenie Obywatelskie zbierze się po raz pierwszy na żądanie Senatu.

Art. 13.

Prezydent zapewnia porządek wewnętrzny i sprawuje władzę policyjną w gmachu Zgromadzenia Obywatelskiego. Podlega mu administracja Zgromadzenia Obywatelskiego, zarządza wpływami i wydatkami w ramach budżetu oraz reprezentuje Wolne Miasto.

Art. 14.

Zgromadzenie Obywatelskie obraduje jawnie. Na wniosek Senatu lub co najmniej jednej szóstej członków z dwóch trzecich większości głosów, jawność może być wyłączona.

Art. 15.

Wiarygodne sprawozdanie o jawnych posiedzeniach zwolnione jest od odpowiedzialności.

Art. 16.

Zgromadzenie Obywatelskie ma zdolność podejmowania uchwał, jeżeli co najmniej połowa wybranych posłów jest obecna na posiedzeniu.

Art. 17.

Dla podjęcia uchwały, jeżeli ustawa nie przewiduje inaczej, wymagana jest zwyczajna większość głosów.

Art. 18.

Na posiedzenie Zgromadzenia Obywatelskiego należy zaprosić Senat. Członkowie oraz delegowani Senatu muszą być na posiedzeniu wysłuchani. Podlegają prawu porządkowemu przewodniczącego. Zgromadzenie Obywatelskie i jego komisje mogą żądać obecności każdego członka Senatu.

Art. 19.

Zgromadzenie Obywatelskie ma prawo domagać się od Senatu informacji o sprawach państwowych, wykonania zawartych postanowień i wydatkowania dochodów budżetowych. Żądanie wyjaśnienia należy wyprzedzić złożeniem pisemnej informacji w Senacie. Zgromadzenie Obywatelskie ma prawo i na wniosek jednej piątej swoich członków ma obowiązek powołać komisję kontroli w wypadku, jeżeli podważona została zgodność z prawem albo rzetelność postępowania państwowego lub administracyjnego. Komisja kontroli nie ma prawa ingerowania w toczącej się sprawie sądowej lub dyscyplinarnej. Komisje wnoszą dowody, uznane przez wnioskującego za wymagane, na jawnym posiedzeniu. Komisja kontroli może na wniosek dwóch trzecich wykluczyć jawność postępowania. Przepisy porządkowe regulują postępowanie komisji i decydują o ilości jego członków. Sądy i urzędy administracyjne są zobowiązane do służenia komisji w zdobywaniu dowodów. Na żądanie urzędy zobowiązane są do przedłożenia wymaganych akt. Do komisji i przez nią wezwanych urzędów, odnoszą się przepisy kodeksu postępowania karnego; nie dotyczy to jednak tajemnicy służbowej, listów i poczty oraz telegrafu i telegrafu zagranicznego.

Art. 20.

Nikt nie może być pociągnięty do odpowiedzialności za swoją działalność wchodzącą w zakres sprawowania zawodu posła, nie może być sądownie lub na drodze urzędowej ścigany.

Art. 21.

Poseł nie może być bez zgody Zgromadzenia Obywatelskiego za czyn obłożony karą, przesłuchiwany lub aresztowany, chyba że został aresztowany najpóźniej w ciągu następnego dnia. Posłowi przysługuje taki samo prawo w każdej innej sprawie ograniczającej jego osobistą wolność, na skutek czego wykonanie zawodu posła uległo by uszczerbkowi. Każde postępowanie karne lub dyscyplinarne przeciwko posłowi, każdy areszt lub inne ograniczenie osobistej wolności zostaje na żądanie Zgromadzenia Obywatelskiego, na czas trwania kadencji posła uchylone.

Art. 22.

Posłom przysługuje prawo zachowania tajemnicy o powierzonych im jako posłom, faktach lub o faktach przekazanych w ramach wykonywanego zawodu jako posła innym osobom, jak i o samych faktach. W sprawach konfiskaty pism mają uprawnienia równe osobom z prawem do odmowy zeznań. Przeszukanie lub przeprowadzenie konfiskaty może się odbyć za przyzwoleniem przewodniczącego Zgromadzenia Obywatelskiego, w jego pomieszczeniu.

Art. 23.

Posłowie otrzymują odszkodowanie stosowne do szczególnego prawa.

Art. 24.

Urzędnikom, pracownikom umysłowym i robotnikom dla wykonywania swojego urzędu jako członka Zgromadzenia Obywatelskiego, przedstawicielstwa okręgu administracyjnego, gminy, urzędu lub komisji, nie przysługuje urlop. Nominowanemu na kandydata do wyborów należy udzielić, od terminu wyznaczonego na wybory, wymaganego urlopu na przygotowanie do wyborów.

III. Senat.

Art. 25.

Senat składa się z prezydenta jako przewodniczącego, zastępcy prezydenta i dwudziestu senatorów. Prezydenta i siedmiu senatorów głównego urzędu wybiera na czteroletnia kadencję Zgromadzenie Obywatelskie. Wybory odbywają się najwcześniej sześć miesięcy przed i najpóźniej dwanaście miesięcy po rozpoczęciu kadencji Zgromadzenia Obywatelskiego. Wybrani rozpoczynają sprawowanie mandatu po roku od rozpoczęcia kadencji Zgromadzenia Obywatelskiego. W wypadku przedwczesnego wyłączenia jednego wybranego, skutkiem śmierci lub innych powodów, następuje ewentualny wybór zastępcy na czas kadencji ustępujących. Kadencja wybieranych przez pierwszy Zgromadzenie Obywatelskie kończy się w rok od początku kadencji drugiego Zgromadzenia Obywatelskiego. Zastępcę prezydenta oraz trzynastu senatorów urzędu pobocznego, wybiera na czas nieokreślony Zgromadzenie Obywatelskie. Wybory są tajne i odbywają się poprzez oddanie kartki do głosowania. O wyborze decyduje większość oddanych głosów. W wypadku braku bezwzględnej większości głosów w pierwszym głosowaniu, następują powtórne wybory pomiędzy dwoma kandydatami o największej liczbie głosów. W przypadku równej ilości głosów dwóch kandydatów, rozstrzyga losowanie dokonane przez prezydenta Senatu.

Art. 26.

Wybranym do Senatu może być obywatel, który ukończył dwudziesty piąty rok życia. Powtórny wybór jest dopuszczalny. Nie może być wybrana:

a) osoba ubezwłasnowolniona lub posiadająca ograniczoną zdolność do czynów prawnych lub znajdująca się czasowo pod kuratelą,;

b) osoba, która na skutek prawomocnego wyroku utraciła prawa obywatelskie;

c) osoba znajdująca się w postępowaniu upadłościowym.

Art. 27.

Nie ma obowiązku przyjęcia wyboru na członka Senatu. Członkowie mogą w każdym czasie wystąpić ze składu Senatu.

Art. 28.

Na najbliższym po wyborach posiedzeniu Senatu, lub zgodnie z art. 25, ustęp II, zdanie 3, powołany do Senatu zostaje w obecności Senatu wprowadzony do urzędu przez prezydenta Senatu lub jego zastępcę. Nowy członek Senatu ślubuje z podniesieniem ręki: “przyjęte przeze mnie obowiązki jako członka Senatu będę wiernie wykonywał, mój urząd sumiennie sprawował, strzegł konstytucji i prawa, zachowywał tajemnicę służbową zgodnie z wymogami, czynił według swoich sił wszystko dla pomyślności Wolnego Miasta Gdańska.” Ślubowanie może być złożone z religijną formą zaręczenia.

Art. 29.

Członkowie Senatu z urzędów pobocznych w swoich czynnościach winni posiadać zaufanie Zgromadzenia Obywatelskiego, przed którym odpowiadają za swoją działalność urzędową.

Art. 30.

Każdy członek Senatu zostaje wykluczony, w wypadku wystąpienia nieprawidłowości wyborczej, zgodnie z art. 26.

Art. 31.

W razie ustąpienia całego składu, Senat ma obowiązek kontynuowania działalności do czasu wyboru nowego Senatu.

Art. 32.

Członek Senatu może być, na wniosek Zgromadzenia Obywatelskiego, oskarżony z powodu zawinionego naruszenia konstytucji lub prawa. Wniosek na wniesienie skargi musi być podpisany, przez co najmniej jedną czwartą członków Zgromadzenia Obywatelskiego. Rozstrzygnięcia dokonuje Sąd Najwyższy Wolnego Miasta Gdańska. Szczegóły reguluje ustawa specjalna.

Art. 33.

Członkowie Senatu urzędu głównego pobierają wynagrodzenie ustalone prawnie. Kwestię ich emerytur i zaopatrzenia rodzin po zmarłych reguluje prawo odmienne. Członkowie Senatu w urzędzie pobocznym otrzymują zwrot poniesionych kosztów, ustalony odrębnym przepisem.

Art. 34.

Członkowie Senatu w urzędzie głównym bez zezwolenia Senatu, nie mogą łączyć funkcji senatora z inną funkcją lub być zatrudnieni w administracji lub w urzędzie publicznym bez zgody Senatu.

Art. 35.

Senat reguluje działalność swoich organów oraz dokonuje podziału obowiązków pomiędzy swoich członków.

Art. 36.

Prezydent Senatu prowadzi i nadzoruje cały bieg spraw administracji. We wszystkich przypadkach uprzednio podjętych uchwał Senatu, powodujących niekorzystne opóźnienia, prezydent powinien w uzgodnieniu z zastępcą lub w przypadku jego nieobecności, najstarszym z urzędu senatorem, wstępnie załatwić sprawę a następnie na najbliższym posiedzeniu Senatu przedstawić sprawę do załatwienia lub do wniesienia poprawek.

Art. 37.

Posiedzenia Senatu są tajne. Senat ma zdolność podejmowania uchwał w obecności, co najmniej połowy członków. Uchwały podejmowane są większością głosów. Przy równej liczbie głosów, rozstrzyga głos prezydenta. Członek Senatu nie może uczestniczyć w obradach i wyborach, jeżeli sprawa dotyczy jego osoby lub rodziny a na czas trwania obrad musi salę obrad opuścić.

Art. 38.

Senat ustala politykę działania i ponosi odpowiedzialność przed Zgromadzeniem Obywatelskim.

Art. 39.

Senat stanowi naczelną władzę kraju, szczególnie należy do niego:

a) ogłaszanie w ciągu jednego miesiąca od opracowania ustawy konstytucyjnej i wydanie odnośnego rozporządzenia wprowadzającego; b) prowadzenia administracji kraju w ramach konstytucji, prawa i budżetu państwa oraz sprawowanie nadzoru nad wszystkimi urzędami państwowymi;

c) sporządzanie planu budżetu;

d) zarządzanie majątkiem i dochodami państwa, dysponowanie wpływami i wydatkami oraz obrona praw państwa;

e) powoływanie urzędników, jeżeli konstytucja lub prawo nie stanowi inaczej;

f) dbanie, w ramach konstytucji i prawa, o bezpieczeństwo i dobro ogólne państwa oraz wszystkich jego obywateli oraz ustalanie właściwych w tym celu przepisów.

Art. 40.

Senatowi przysługuje prawo wydawania aktu łaski.

Art. 41.

Senat reprezentuje Wolne Miasto Gdańsk w granicach nie naruszających postanowień, które zgodnie z art. 104, ustęp 6 Traktatu Wersalskiego, zabezpieczają prowadzenie spraw zagranicznych Wolnego Miasta Gdańska przez polski rząd. Dokumenty podpisuje w imieniu Wolnego Miasta Gdańska prezydent lub jego zastępca, wspólnie z jednym dalszym członkiem Senatu.

Art. 42.

Senat Wolnego Miasta Gdańska ma obowiązek udzielania na każde wezwanie Ligi Narodów, urzędowej informacji o publicznych sprawach Wolnego Miasta Gdańska.

IV. Prawodawstwo.

Art. 43.

Ustawa zostaje powołana zgodnym postanowieniem Zgromadzenia Obywatelskiego i Senatu. W wypadku odmowy przyjęcia przez Senat na przestrzeni dwóch tygodni, ustawy opracowanej przez Zgromadzenie Obywatelskie, ustawa wraca do Zgromadzenia Obywatelskiego. Jeżeli Zgromadzenie Obywatelskie podtrzyma swoje stanowisko, Senat winien w przeciągu jednego miesiąca uznać decyzję Zgromadzenia Obywatelskiego lub odwołać się do decyzji narodu (referendum ogólnokrajowe).

Art. 44.

Jeżeli prawo nie stanowi inaczej, ustawy wchodzą w życie w ósmym dniu po opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Wolnego Miasta Gdańska.

Art. 45.

Ustawa wymagana jest również dla:

a) ustalenia planu rocznego budżetu państwa;

b) zawierania umów pożyczek;

c) wprowadzanie monopoli i udzielania przywilejów;

d) dokonania zmian granic związków terytorialnych;

e) powszechnego uchylania kar;

f) zawierania umów z innymi państwami. Postanowienia te nie mogą jednak skutkować ograniczeniami postanowień, na podstawie których – zgodnie z art. 104, nr 6 Traktatu Pokojowego z Wersalu – prowadzenie polityki zagranicznej Wolnego Miasta Gdańska zabezpiecza polski rząd.

Art. 46.

Prawo wnoszenia ustaw przysługuje Senatowi, wybranym członkom Zgromadzenia Obywatelskiego lub prawnie ustanowionym przedstawicielstwom zawodowym. Projekty ustaw dotyczące polityki gospodarczej lub socjalnej powinny być przedkładane do zaopiniowania przez przedstawicielstwa zawodowe.

Art. 47.

Na żądanie jednej dziesiątej uprawnionych do głosowania, na podstawie przedłożonego projektu ustawy, może być powołane referendum ogólnokrajowe. Senat powinien przedłożyć Zgromadzenie Obywatelskiemu projekt ustawy wraz ze swoim stanowiskiem. Referendum ogólnokrajowe nie dochodzi do skutku, jeżeli projekt ustawy zostaje przez Zgromadzenie Obywatelskie przyjęty bez poprawek.

Art. 48.

Referendum ogólnokrajowe zostaje zwołane przez Senat tylko w sprawach planu budżetu państwa, ustaw podatkowych lub dotyczących wynagrodzeń. Rozstrzyga większość oddanych głosów. Referendum ogólnokrajowe ma prawo uchylić postanowienia Zgromadzenia Obywatelskiego tylko w wypadku udziału w głosowaniu większości uprawnionych do głosowania. Zasady przeprowadzenia referendum określa ustawa.

Art. 49.

Postanowienie Zgromadzenia Obywatelskiego dotyczące zmian w konstytucji może dojść do skutku tylko w wypadku, gdy zmianę ustanowiło co najmniej dwie trzecie wybranych posłów, po upływie dwóch a co najmniej jednego miesiąca pomiędzy czytaniami projektu przez dwie trzecie liczby posłów. Wynik referendum dotyczącego zmiany w konstytucji jest wiążący, jeżeli głosowała za nim większość uprawnionych do głosowania. Zmiany w konstytucji mogą nastąpić dopiero po przedstawieniu ich lidze narodów i jej oświadczeniu o braku sprzeciwu.

V. Administracja.

Art. 50.

Wpływy i wydatki państwa muszą być zaplanowane dla każdego roku z wyprzedzeniem i zestawione w preliminarzu budżetu państwa. Rok budżetowy biegnie od 1 kwietnia do 31 marca.

Art. 51.

Jeżeli do końca roku obrachunkowego nie został zatwierdzony ustawą preliminarz budżetowy na następny rok, Senat jest zobowiązany do przedłożenia tymczasowego preliminarza. Tylko Senat jest uprawniony do podniesienia dotychczasowych podatków i innych nakładów, na okres sześciu miesięcy po upływie roku obrachunkowego, jak również do świadczenia wydatków koniecznych dla utrzymania instytucji państwowych lub niezbędnych do przeprowadzenia prawnie uzasadnionych roszczeń państwa oraz do kontynuowania prac budowlanych i pozostałych przedsięwzięć zatwierdzonych już w ubiegłorocznym preliminarzu budżetowym.

Art. 52.

Pożyczki mogą być podejmowane wyłącznie w nadzwyczajnej potrzebie i z reguły tylko na wydatki tworzące dochód.

Art. 53.

Postanowienia Zgromadzenia Obywatelskiego skutkujące przekroczeniem preliminarza budżetu państwa, muszą jednocześnie zawierać decyzję dotyczącą pokrycia przekroczenia wydatków.

Art. 54.

Przekroczenie preliminarza budżetu o niezaplanowany wydatek wymaga uzyskania późniejszej zgody Zgromadzenia Obywatelskiego. Zgoda może zostać udzielona jedynie dla nieprzewidzianej i uzasadnionej potrzeby.

Art. 55.

Rozrachunki dotyczące preliminarza budżetu państwa podlegają kontroli i ustaleniom przez niezależną instytucję obrachunkową. Ogólny rozrachunek budżetu państwa za każdy rok, łącznie z przeglądem długów państwa, zostaje przedłożony z uwagami instytucji obrachunkowej Zgromadzenieniu Obywatelskiemu w celu udzielenia absolutorium dla Senatu.

Art. 56.

Uzyskanie zgody rady finansowej wymagane jest dla:

a) nowych podatków,

b) podjęcia pożyczek i przejęcia poręczenia,

c) wydatków czasowo bez pokrycia lub wymagających podjęcia pożyczki dla ich pokrycia. Jeżeli rada finansowa nie udzieli swojej zgody, ma obowiązek poinformowania o tym w przeciągu dwóch tygodni Senatu i w przeciągu kolejnych dwóch tygodni złożenia pisemnego uzasadnienia. Następnie Zgromadzenie Obywatelskie winno ponownie podjąć uchwałę. Skład rady finansowej i jej sposób postępowania reguluje odrębna ustawa.

Art. 57.

Kolej, poczta, telegraf i telefon Wolnego Miasta, bez szkody dla art. 104 traktatu pokojowego zawartego w dniu 28 czerwca 1919, leżą w gestii państwa.

Art. 58.

Dla stałej administracji lub nadzoru poszczególnych działów gospodarki, zostają utworzone urzędy, w których mogą honorowo uczestniczyć obywatele państwa, uprawnieni do głosowania. Urzędy podlegają we wszystkich stosunkach Senatowi. Szczegóły reguluje ustawa.

Art. 59.

Dla wykonania zadań tymczasowych mogą być utworzone komisje.

Art. 60.

Powołanie przez Wolne Miasto komisji międzynarodowej, na podstawie porozumienia międzynarodowego, dla zarządzania zakładem lub urządzeniami i dla wykonania stałych lub tymczasowych zadań, wykonane może być przez Zgromadzenie Obywatelskie w drodze wyboru proponowanych przedstawicieli. Zgromadzenie Obywatelskie może przekazać wyłonienie przedstawicieli, jednej z jego komisji lub Senatowi.

VI. Wymiar sprawiedliwości.

Art. 61.

Sędziowie są niezawiśli i podlegają tylko ustawom.

Art. 62.

Sądy wyjątkowe są niedopuszczalne.

Nie wolno nikogo pozbawić opieki prawnej.

Art. 63.

Statut i właściwość sądów ustalane są ustawami.

Art. 64.

Sędziowie powszechnego wymiaru sprawiedliwości wybierani są dożywotnio przez komisję specjalną, składającą się z prezydenta i jednego członka Senatu, trzech prezydentów Zgromadzenia Obywatelskiego, prezesa sądu i trzech sędziów, dwóch adwokatów wybranych przez ogół adwokatów Wolnego Miasta Gdańska. Dalsza regulacja, szczególnie dotycząca zastępstwa członków komisji, ordynacji wyborczej i głosowania następuje poprzez ustawę.

Art. 65.

Zawieszenie sędziego w urzędowaniu wbrew jego woli, na okres stały lub przejściowy, przeniesienie go w inne miejsce lub w stan spoczynku, może nastąpić jedynie na mocy orzeczenia sądu, w przypadkach określonych w ustawie. Ustawa określa granicę wieku, po osiągnięciu której sędziowie przechodzą w stan spoczynku. Przejściowe zawieszenie w czynnościach urzędowych nie zostaje przez to naruszone. W razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych, mogą nastąpić nie dobrowolne przeniesienia do innychsądów lub zmiany odległości od urzędu, ale jedynie z zachowaniem pełnych uposażeń urzędniczych, w oparciu o komisję wymienioną w art. 64. Powyższe postanowienia nie obejmują sędziów handlowych, ławników i przysięgłych.

Art. 66.

Podstawę wybieralności sędziów i ich stosunki urzędowe ustala szczególna ustawa, która może być zmieniona jedynie w formie art. 49.

VII. Związki gmin, samorządy terytorialne.

Art. 67.

Teren państwa podzielony jest na powiaty miejskie i wiejskie.

Art. 68.

Powiaty wiejskie, miasta i gminy mają, stosownie do szczególnych ustaw, prawa samorządowe pod nadzorem Senatu. Mogą na nie być przeniesione sprawy administracji państwowej.

Art. 69.

Miasto Gdańsk jest samodzielną gminą państwa z własnym kapitałem. Sprawy gminy miasta gdańska są równoznaczne ze sprawami państwa i prowadzone są przez Senat i Zgromadzenie Obywatelskie. Dla powzięcia uchwały dotyczącej spraw gminy miasta gdańska, Zgromadzenie Obywatelskie wybiera ze swego grona oraz z grona innych obywateli miasta gdańska, radę miejską.

Art. 70.

Podstawowe zasady wyborów do Zgromadzenia Obywatelskiego obowiązują też dla wyborów miejskich, okręgowych i gminnych. Uprawnienie uwarunkowane jest półrocznym okresem zamieszkania. Część druga. Zasadnicze prawa i obowiązki.

Art. 71.

Zasadnicze prawa i obowiązki stanowią wytyczne i granice dla prawodawstwa, wymiaru sprawiedliwości oraz administracji państwa.

Część druga.

I. Obywatele.

Art. 72.

Nabycie lub utrata obywatelstwa następuje według postanowień ustawy.

Zasady projektu ustawy niniejszego artykułu zostaną przedłożone do kontroli lidze narodów, najpóźniej do dnia 23 maja 1921r.

Art. 73.

Wszyscy obywatele Wolnego Miasta są równi wobec prawa. Ustawy wyjątkowe nie są dopuszczalne. Mężczyźni i kobiety maja równe prawa obywatelskie i obowiązki. Społeczno-prawne przywileje lub niekorzyści wynikające z pochodzenia, stanu lub religii nie występują. Tytuły – za wyjątkiem stopni akademickich – mogą być przyznane jedynie, jeżeli określają urząd lub zawód. Wolne Miasto nie ma prawa przyznawania orderów lub nadawania odznaczeń honorowych. Żadnemu gdańskiemu obywatelowi nie wolno przyjmować tytułu lub orderu. Przydomki arystokratyczne mogą stanowić tylko część nazwiska i już nie mogą być przyznawane.

Art. 74.

Każdy ma zapewnioną wolność osobistą. Pozbawienie lub ograniczenie wolności osobistej może nastąpić jedynie na zasadach i w trybie określonym w ustawie. Każdy pozbawiony wolności powinien być w następnym dniu powiadomiony przez odpowiedni urząd, z jakiej przyczyny nakazane zostało pozbawienie wolności, niezwłocznie należy umożliwić mu złożenie sprzeciwu, co do pozbawienia wolności.

Art. 76.

Każdy obywatel ma prawo emigracji do innego państwa. Emigracja może być ograniczona ustawą. Podczas pobytu za granicą wszystkim obywatelom przysługuje prawo do opieki państwa, wewnątrz i na zewnątrz państwa. Żaden obywatel nie może być wydany obcemu rządowi dla dochodzenia i wymiaru kary.

Art. 77.

Państwowe instytucje, utworzone ze środków ogólnospołecznych, służące wewnętrznej kolonizacji, nie mogą być użyte przeciwko określonej narodowości.

Art. 78.

Tajemnica poczty, telegrafu i telefonu jest nienaruszalna. Wyjątki ustalić może tylko ustawa.

Art. 79.

Każdemu zapewnia się, w ramach granic prawnych, wolność wypowiedzi ustnej, pisemnej lub innej. Prawo to nie może być naruszone przez układy pracownicze lub zatrudnienia. Nikt nie może być poszkodowany za stosowanie tego prawa.

Art. 80.

Małżeństwo jako podstawa życia rodzinnego objęte jest szczególną ochroną państwa. Oparte jest ono na równouprawnieniu płci.

Art. 81.

Naczelnym obowiązkiem i naturalnym prawem rodziców jest wychowanie potomstwa, pod kontrolą wspólnoty państwowej, na sprawnych fizycznie, psychicznie i społecznie ludzi.

Art. 82.

Nieślubnym dzieciom zapewnia się ustawą te same warunki zdrowego rozwoju fizycznego i psychicznego jak dzieciom ślubnym.

Art. 83.

Młodzież należy strzec przed wyzyskiem i zaniedbaniem moralnym, fizycznym i psychicznym. Zastosowanie przymusowej opieki społecznej może być nałożone jedynie poprzez ustawę.

Art. 84.

Każdemu obywatelowi przysługuje, bez specjalnej zgody, prawo do pokojowego, niezbrojnego gromadzenia się. Zgromadzenia pod gołym niebem muszą być zgłaszane i mogą być zakazane, w wypadku zaistnienia bezpośredniego społecznego zagrożenia. Dla ochrony Zgromadzenia Obywatelskiego mogą być wydane ustawy specjalne. Procesje kościelne nie wymagają zgłoszenia.

Art. 85.

Każdemu obywatelowi zapewnia się wolność zrzeszania się w celach nie kolidujących z prawem karnym, w związkach i stowarzyszeniach. Zapewnia się również wolność zrzeszania w związkach religijnych. Każdemu związkowi przysługuje prawo uzyskania zdolności prawnej według przepisów prawa obywatelskiego. Odmowa nie może być wydana ze względów politycznych, socjalnych lub religijnych.

Art. 86.

Każdemu obywatelowi zapewnia się nienaruszalność mieszkania. Wyjątki dopuszczalne są tylko na podstawie ustawy.

Art. 87.

Obowiązkiem każdego obywatela jest obrona konstytucji przed bezprawnymi atakami.

Art. 88.

Wszyscy bez wyjątku obywatele uczestniczą, w miarę swoich dochodów, stosownie do ustawy, w obciążeniach publicznych.

Art. 89.

Wszyscy obywatele są zobowiązani, stosownie do ustawy, świadczyć pracę na rzecz państwa i ogółu.

Art. 90.

Wszyscy obywatele mają, stosownie do ustawy, obowiązek podejmowania pracy honorowej.

II. Urzędnicy.

Art. 91.

Do urzędów publicznych, stosownie do kwalifikacji, dopuszczeni są wszyscy obywatele państwa, obojga płci. Bezzwłocznie po nabraniu przez konstytucję mocy urzędowej, należy wydać specjalne ustawy regulujące prawa urzędników i ich wynagrodzenie. Przygotowanie odnośnych ustaw powierza się tymczasowym zastępcom urzędników.

Art. 92.

Mianowanie urzędników jest dożywotnie, jeżeli konstytucja lub ustawa nie decyduje inaczej. Sprawy emerytalne i świadczenia pośmiertne regulowane są prawem. Nabyte prawa urzędników są nienaruszalne. W sprawach majątkowych przysługuje urzędnikom droga prawna. Urzędnicy mogą być czasowo lub na stałe zawieszeni w urzędowaniu, przeniesienie w stan spoczynku lub przeniesienie do innego urzędu z mniejszym uposażeniem, jedynie w formie i na mocy określonej ustawy. Przeciwko każdemu służbowemu orzeczeniu winy, przysługuje prawo złożenia zażalenia i możliwość uruchomienia postępowania odwoławczego. Wpisy do akt personalnych urzędników o negatywnych faktach, mogą być dokonane tylko po uprzednim wypowiedzeniu się obwinionego urzędnika. Urzędnikowi należy zapewnić dostęp do akt personalnych.

Art. 93.

Urzędnicy służą ogółowi a nie jednej partii. Urzędnikowi przysługuje wolność przekonania politycznego i prawo dowolnego zrzeszania się. Prawa te są nienaruszalne.

Art. 94.

Urzędnikom wyznacza się zastępców na podstawie odrębnych przepisów prawnych.

Art. 95.

Nauczyciele i nauczycielki szkół publicznych są bezpośrednimi urzędnikami państwowymi, co nie ma wpływu na koszty utrzymania szkół.

III. Religia i związki religijne.

Art. 96.

Każdemu zapewnia się wolność religii i sumienia. Ochrona państwa gwarantuje nie zakłócanie praktyk religijnych. Korzystanie z praw obywatelskich i państwowych, jak i dopuszczanie do zajmowania publicznych urzędów jest niezależne od wyznania religijnego. Nikt nie może być zmuszany do ujawnienia swoich przekonań religijnych. Urzędy mają prawo pytać o przynależność do społeczności religijnej tylko w odniesieniu do praw i obowiązków, ewentualnie związanych z religią oraz dla celów statystycznych zarządzonych ustawą. Nikt nie może być zobowiązany do uczestniczenia w praktykach religijnych. W przypadkach, w których ustawa przewiduje złożenie przysięgi w formie religijnej, może być zastosowana prawnie skuteczna wersja z ominięciem formy religijnej i oświadczenie: “przysięgam”. Ustalona prawem treść przysięgi pozostaje niezmieniona.

Art. 97.

Społeczności religijne, stanowiące publiczno prawne stowarzyszenia mają prawo do pobierania podatków od swoich członków.

Art. 98.

Własność i inne prawa wspólnot religijnych oraz związków religijnych, ośrodki kultu, nauczania, celów dobroczynnych oraz inny majątek, chronione są przez prawo.

Art. 99.

W zależności od potrzeb osób wierzących, wolność religii obejmuje prawo do uczestniczenia w praktykach religijnych w takich miejscach jak szpitale, więzienia i inne zakłady.

Niedziele oraz święta uznane przez państwo pozostają dniami wolnymi od pracy, chronione są dla odnowy zdrowia.

IV. Oświata i szkolnictwo.

Art. 101.

Nauka i sztuka oraz nauczanie nie są ograniczane. Państwo zapewnia ochronę tych dziedzin i jest zobowiązane do popierania ich dalszego rozwoju.

Art. 102.

Całokształt szkolnictwa reguluje ustawa, przygotowana przy udziale aktualnych przedstawicieli nauczycielstwa. Państwo nadzoruje całokształt szkolnictwa poprzez fachowy, specjalnie przeszkolony zespół urzędników.

Art. 103.

Nauka jest obowiązkowa. Wykonanie obowiązku szkolnego obejmuje naukę w szkole podstawowej w ciągu ośmiu lat szkolnych, dalsze dokształcanie lub naukę w szkole zawodowej, przez młodzież męską i żeńską do 18 roku życia. Utrzymanie szkół publicznych jest obowiązkiem państwa. Państwo może wymagać współudziału gmin w finansowaniu szkół. Nauka i pomoce szkolne w szkole podstawowej i szkołach dokształceniowych są bezpłatne.

Art. 104.

Publiczne szkolnictwo ma być zorganizowane w oparciu o ustrój wielowyznaniowy. Istniejące już inne szkoły pozostają zachowane. Uzasadnione życzenia uprawnionych wychowawców, dotyczące nowego wyposażenia takich szkół są pokrywane, jeżeli nie koliduje to z całokształtem szkolnictwa. Na podstawie wspólnej dla wszystkich szkoły podstawowej, rozbudowane jest szkolnictwo średnie i wyższe. Rozbudowa zależna jest od zróżnicowania zawodów. Dla przyjęcia dziecka do określonej szkoły, poza życzeniem uprawnionego wychowawcy i upodobaniami dziecka, nieważna jest pozycja gospodarcza i społeczna rodziców. Dla dzieci pilnych i znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, szkolenie i materiały dydaktyczne są bezpłatne również w szkołach średnich i wyższych. Państwo ma zapewnić środki publiczne dla nauczania w szkołach wyższych i uniwersytetach, dzieciom pilnym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej.

Art. 105.

Szkoły prywatne, zastępujące szkoły publiczne, wymagają zgody państwa i podlegają ustawie państwowej. Udzielenie zgody dla szkoły prywatnej może nastąpić tylko pod warunkiem równego jej poziomu ze szkołą publiczną, pod względem celowości, wyposażenia i stopnia wykształcenia wykładowców oraz jeżeli nie będzie miał miejsca podział uczniów według stanu posiadania rodziców. Zgoda na powstanie prywatnej szkoły nie może być udzielona, w wypadku braku dostatecznego zabezpieczenia gospodarczego i prawnego nauczycieli. Nie mogą być zakładane nowe prywatne przedszkola. Istniejące mają być zlikwidowane. Likwidacja istniejących szkół prywatnych i przedszkoli musi odbywać się z wyrównaniem strat. Szczegóły ustanawia ustawa.

Art. 106.

Nauka religii jest powszechnym przedmiotem szkolnym. Wykładana jest według podstawowych zasad i w porozumieniu ze stowarzyszeniami religijnymi, bez naruszania prawa nadzoru przez państwo. Wykładanie religii i wykonywanie praktyk religijnych leży w woli nauczycieli, nie uczestniczenie w nauce religii, świętach i czynnościach religijnych leży w gestii wychowawcy odpowiadającego za wychowanie religijne dziecka.

Art. 107.

Należy dbać o to, aby nauka religii w publicznych szkołach nie raniła uczuć dzieci o innych wyznaniach.

Art. 108.

Wychowanie obywatelskie jest przedmiotem szkolnym. Każdy uczeń otrzymuje po zakończeniu obowiązku szkolnego kopię konstytucji.

Art. 109.

Pomniki kultury, historii, natury i przyrody są pod nadzorem i opieką państwa. Obowiązkiem państwa jest przeciwdziałanie wywozowi dzieł sztuki za granicę.

V. Gospodarka.

Art. 110.

Własność jest chroniona. Wywłaszczenie możliwe jest jedynie w drodze ustawy, dla dobra ogółu i za wymiernym odszkodowaniem. Przeciwko wywłaszczeniu przysługuje prawo odwołania na drodze prawnej, w sprawie sądowej.

Art. 111.

Ziemia wraz ze swoimi zasobami chroniona jest prawem przed każdym nadużyciem. Każdej rodzinie w Wolnym Mieście Gdańsku zapewnia się wolność wyboru miejsca osiedlenia lub wykonywania zawodu, zgodnie z jego przygotowaniem. Szczególną opieką objęte są rodziny wielodzietne, inwalidzi wojenni i pracy. Nie wypracowany wzrost wartości majątkowej, powstały bez wkładu pracy i kapitału na nieruchomości, ma służyć ogółowi.

Art. 112.

Przepadek prywatnych przedsiębiorstw na rzecz własności ogólnej, może nastąpić jedynie na żądanie ogółu, w przypadkach określonych ustawą.

Art. 113.

Każdy ma prawo dowolnego zrzeszania się w związkach zawodowych, różnych zawodów, dla zachowania i rozwoju warunków pracy i gospodarki. Wszystkie odmowy lub ograniczenia tej swobody są bezprawne.

Art. 114.

Dla utrzymania zdrowia i zdolności produkcyjnych, ochrony macierzyństwa, osłony socjalnej przed skutkami starości, chorób, wypadków losowych, utratą pracy – państwo tworzy, przy znacznym udziale ubezpieczonych, rozległy zakres ubezpieczeń.

Art. 115.

Robotnicy i pracownicy umysłowi powołują ze swojego grona, odrębnie dla robotników i pracowników umysłowych, rady pracownicze, których zadaniem jest współpraca ogółu zatrudnionych z przedsiębiorcami w sprawach regulacji płac i warunków pracy. Szczegóły określa ustawa. Obie rady i ich decyzje są wiążące. Dla robotników i pracowników umysłowych, w obronie ich socjalnych i gospodarczych interesów oraz dla wsparcia ogólnego rozwoju gospodarczego i wydajności, zostaje powołana izba pracy zgodnie z art. 46, ustęp 2.

Przepisy końcowe i przejściowe.

Art. 116.

Traci moc Konstytucja Rzeszy Niemieckiej z dnia 11 sierpnia 1919 roku. Wszystkie obowiązujące na terenie Wolnego Miasta Gdańska, w dniu wejścia w życie niniejszej konstytucji, ustawy i rozporządzenia zachowują moc obowiązującą, jeżeli nie zostały uchylone niniejszą konstytucją lub ustawą. Zgromadzenie Obywatelskie zobowiązany jest do natychmiastowego powołania po swoim posiedzeniu komisji, dla zbadania wszystkich rozporządzeń wydanych od dnia 10 stycznia 1920 roku.

Art. 117.

W terminie najpóźniej trzech miesięcy po utworzeniu Wolnego Miasta Gdańska, zgromadzenie orzekające zatwierdzenie nowej konstytucji winno powołać pierwsze Zgromadzenie Obywatelskie, z kadencją do dnia 31 grudnia 1923 roku, względnie ustanowić termin rozwiązania i wyboru nowego zgromadzenia. W ostatecznym wypadku zatrzymuje do czasu zwołania pierwszego Zgromadzenia Obywatelskiego, charakter korporacji z prawem orzekania ustaw. Do czasu powołania Senatu funkcję rządu tymczasowego nadal sprawuje Rada Stanu, powołana w czasie tworzenia Wolnego Miasta Gdańska. Zebrania radnych miejskich i urząd miejski Wolnego Miasta pełnią obowiązki, do czasu przejęcia czynności przez miejskie ciało ustawodawcze i Senat.

Gdańsk, dnia 14 czerwca 1922 roku

Wydawca: Merkuriusz Polski -wieści i treści od 3 stycznia 1661 AD, ISBN 978-83-64326-10-3

Editor: “Wieczorna.pl”, Dolina Zielona 24a, 65-154 Zielona Góra, T: 604443623

“Dziennik Urzędowy Wolnego Miasta Krakowa”

Kraków, 3. września 2014 r. ISBN 978-83-64326-11-0

Konstytucja Wolnego Miasta Krakowa

z 11 września 1818 r.

Konstytucja Wolnego Miasta Krakowa.

Część pierwsza, podstawowa struktura wolnego miasta.

Wstęp

Artykuł 1

Wykreślono jako sprzeczny z treścią Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.

Artykuł 2

Wykreślono jako sprzeczny z treścią Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.

Artykuł 3

Prawa teraźniejsze rolników będą utrzymane. Każdemu wieśniakowi wolno jest przenieść osobę swoją, również jak swoją własność wedle form ustawami przypisanych. Stosunki włościanina względem właściciela gruntu stanowi umowa bądź domniemana, bądź wyraźna; równie pierwsza jak druga ściśle zachowaną być powinna. Względem ziem onemu do uprawiania użytecznej, uważać go należy jako dzierżawcę, opłacającego dzierżawę swoją to pieniędzmi, bądź ziemiopłodami, bądź też posługami osobistymi. Równie właścicielowi jako dzierżawcy wolno jest zrzec się umowy domniemanej i zawrzeć nowe umowy. Każdy rolnik ma niezaprzeczalną zdolność używania wszelkich praw cywilnych i politycznych bądź czynnych (actifs), bądź biernych (passifs), jeżeli posiada własności przez konstytucję żądane. W obliczu prawa wszyscy obywatele są równi i wszyscy zostają pod równą onegoż opieką, bez żadnej różnicy stanów lub kondycji.

Prawo także opiekuje się cudzoziemcami, którzy mieszkają i mieszkać będą w Wolnym Mieście Krakowie i jego okręgu; wyjąwszy ludzi spod broni uszłych lub od prawa ściganych, którzy są zbiegami. Po przemieszkanych pięciu latach, przy sprawowaniu się nienagannym i po nabyciu własności, cudzoziemcy będą używać praw społecznych i politycznych i będą mogli być mianowani na urzędy publiczne. Senat jednakże mocen jest przeciąg ten czasu skrócić lub z własnej woli nadać prawo obywatelstwa jakiemu bądź cudzoziemcowi.

Każdemu obywatelowi wolno jest opuścić ojczyznę. Pod opieką prawa zostają także wyznania tolerowane.

Część druga, Senat.

Artykuł 4

Rząd Wolnego Miasta Krakowa i jego okręgu zostaje w Senacie, złożonym z dwunastu członków nazwanych senatorami i jednego prezesa. Senat sprawuje w całej zupełności władzę wykonawczą. Wszelka władza wykonywająca lub administracyjna od niego tylko pochodzić może.

Prawo ułaskawienia od wszelkich kar służy w części senatowi, w części zaś prezesowi senatu. Początkowanie tegoż prawa poruczonym jest prezesowi, jako naczelnikowi rządu; jeżeli prezes nie użyje prawa uczynienia wniosku za ułaskawieniem winowajcy, prawo w tym razie wykonane zostanie. Jeżeli zaś przeciwnie użyje swojej prerogatywy, zapytanie, czyli kara ma być w zupełności odpuszczoną lub w jaki sposób zwolnioną, rozstrzygnionem będzie większością głosów w senacie. Trybunał winien będzie oznajmić prezesowi senatu w przeciągu dwudziestu czterech godzin o każdym wyroku, pociągającym za sobą karę śmierci, i oczekiwać będzie rozkazu naczelnika rządu w celu wykonania jego.

Artykuł 5

Dziewięciu senatorów, licząc w to prezesa, będzie obranych od Zgromadzenia Reprezentantów. Czterech zaś wybranych zostanie przez kapitułę i uniwersytet, z których każda ma prawo mianować spomiędzy siebie po dwóch członków do zasiadania w senacie, jednego dożywotnio, drugiego do czasu. Każdy obywatel Wolnego Miasta Krakowa i jego okręgu, posiadający własności i warunki, artykułu 19 konstytucji przepisane, może się podać za kandydata na urząd senatora lub prezesa, do deputacji sejmowej, w tym zamiarze wybranej. Ta zaś sprawdziwszy uzdatnienia jego, ułoży listę kandydatów i wręczy ją prezydującemu w Zgromadzeniu Reprezentantów, który takową ogłosiwszy, wezwie reprezentantów do wyboru sekretnemi kreskami. Większość głosów stanowić będzie obiór; w razie zaś równości kresek, prezydujący w Zgromadzeniu kreską swoją równość tę rozwiąże.

Artykuł 6

Sześciu senatorów będzie dożywotnich. Prezes senatu zostanie w urzędowaniu przez lat trzy, lecz może być na nowo obranym, również jak senatorowie. Połowa senatorów czasowych wyjdzie w każdym roku z senatu, zostawując miejsce nowo obranym. Senatorowie czasowi delegowani od kapituły i uniwersytetu zmieniać się corocznie będą. Spomiędzy czterech pozostałych senatorów czasowych jeden tylko wychodzić corocznie będzie, z kolei wiekiem ustanowionej, tak, iż najstarszy z czterech senatorów najpierwej wybranych wyjdzie dopiero po upłynionych czterech latach, a nowo obrani będą uważanymi za obranych na lat cztery i że dla nieprzerwania tej kolei, senator czasowy obrany w miejsce zmarłego lub dostojność swą składającego, zajmie miejsce poprzednika swojego i wyjdzie w ten czas, gdy na tamtego kolej przypada. Pierwsza zmiana senatorów czasowych nastąpiła z dniem 1 stycznia 1817 roku.

Artykuł 7

Członki duchowieństwa świeckiego i uniwersytetu, równie jak właściciele ziemi, domów lub jakich bądź innych dóbr nieruchomych, jeżeli opłacają pięćdziesiąt złotych polskich podatku gruntowego, entreprenerowie fabryk lub rękodzielników, kupcy hurtowi i wszyscy zapisani na członków giełdy albo kongregacji kupieckiej, artyści, w pięknych sztukach celujący, to jest znakomici z talentów, znajomości lub użytecznych wynalazków i przysług, poczynionych handlowi bądź sztukom, profesorowie szkół publicznych, nauczyciele i inne osoby, trudniące się instrukcją publiczną, jak skoro dońdą pełnoletności, ustawami przepisanej, mieć będą prawo polityczne obieralności. Będą także mogli być obieranymi, jeżeli nadto dopełnią warunków artykułu 19 konstytucji oznaczonych.

Rolnikom nie mającym jeszcze nabytej własności gruntowej wolno będzie przed nabyciem onej posyłać do właściwych zgromadzeń gminnych, z każdej wsi obejmującej więcej niż dziesięć domów wieśniaczych, jednego chrześcijanina spośród siebie wybranego, który w imieniu swoich współmieszkańców sprawować będzie prawo polityczne obieralności. Wolność jednak ta służyć będzie jedynie mieszkańcom takiej włości, w której by nie był żaden obywatel, prawa tego używający. W razie gdzie by było kilku współdziedziców jednejże nieruchomości, opłacającej skarbowi publicznemu złotych pięćdziesiąt podatku gruntowego, jeden tylko z nich ma prawo obieralności. Prawo to służy najstarszemu wiekiem spomiędzy nich. Ten jednakże może wedle swej woli ustąpić tego prawa jednemu z swych współdziedziców.

Nie mają prawa wotowania w zgromadzeniach gminnych, chociaż by nawet przepisane posiadali własności: 1) zakonnicy w ogólności jakiejkolwiek reguły;

2) wszelkie osoby, w służbie prywatnej będące, przez czas tejże służby;

3) osoby wyznań tolerowanych, jako też Żydzi i tym podobni, dopóki nie nabędą praw politycznych.

Nikt do wotowania w zgromadzeniu gminnem przypuszczonem być nie może, jeżeli nie jest zapisanym w liście wotujących, przez senat zatwierdzonej.

Listę osób duchowieństwa świeckiego, używających prawa wotowania w zgromadzeniach gminnych układać będzie konsystorz biskupi; listę akademików, profesorów szkół publicznych, nauczycieli, artystów, w sztukach pięknych celujących, ułoży uniwersytet; listę zaś innych obywateli spiszą wójci gmin miejskich i okręgowych. Wszystkie te listy zostaną sprawdzone i zatwierdzone w senacie.

Zgromadzeniom gminnym przewodniczyć będzie marszałek od senatu mianowany.

Artykuł 8

Senat mianuje do miejsc administracyjnych i odwołuje podług woli urzędników, od siebie postanowionych. Wójci zatem mogą być zawieszonymi w urzędzie przez senat, lecz odwoływanymi dowolnie być przez niego nie mogą, chociaż są urzędnikami administracyjnymi.

Odwołanie dowolne nie może być stanowionem, jak tylko dwoma trzecimi głosów obecnych senatorów. Senat mianuje także do wszystkich beneficjów kościelnych kollacji rządowej, z wyłączeniem czterech kanionów w kapitule wskrzeszonych i nadanych przez najjaśniejszego cesarza Wszeh Rosji, króla polskiego.

Cztery te miejsca, do mianowania uniwersytetowi zostawione, będą zachowanemi. dla doktorów fakultetów, sprawujących urzędy nauczycieli.

Część trzecia, Administracja.

Artykuł 9

Wolne Miasto Kraków z okręgiem będzie podzielone na gminy miejskie i wiejskie. Pierwsze z nich będą miały, ile miejscowość pozwoli, po dwa tysiące; drugie zaś po trzy tysiące pięćset dusz najmniej. Każda z tych gmin będzie miała wójta, wolno obranego i obowiązanego wykonywać rozkazy rządowe; wójt ten zostawać będzie w urzędowaniu przez dwa po sobie idące lata.

Warunki do zostania wójtem żądane są

1) pełnoletność;

2) umiejętność dokładnego pisania, czytania po polsku i rachunków;

3) nie być nigdy karanym kryminalnie ani też w stanie skarżenia.

Warunki te winny być usprawiedliwione przed marszałkami, prezydującymi w zgromadzeniach gminnych. W gminach wiejskich może być kilku zastępców wójtów, jeżeli tego okoliczności wymagają. Zastępców takowych senat mianuje. Właściciele wsiów mają przed innemi pierwszeństwo do tego miejsca.

Część czwarta, Zgromadzenie Reprezentantów.

Artykuł 10

W miesiącu grudniu każdego roku, poczynając od pierwszego poniedziałku w tymże miesiącu, będzie Zgromadzenie Reprezentantów, które dłużej nad cztery tygodnie (po odciągnieniu dni świąt), to jest nad dwadzieścia cztery posiedzeń trwać nie będzie mogło. Zgromadzenie to sprawować będzie wszystkie własności władzy prawodawczej, roztrząsać rachunki roczne administracji publicznej i stanowić coroczny budżet. Rok finansowy zaczynać się będzie z dniem pierwszym czerwca, a kończyć z dniem ostatnim maja następnego roku. Zgromadzenie Reprezentantów obierać będzie członków senatu wedle artykułu organicznego, tym końcem postanowionego.

Obierać także będzie sędziów. Mieć będzie prawo na wniesienie jednego z członków swoich oskarżenia dwoma trzeciemi częściami głosów wszelkich urzędników publicznych, jeżeli są obwinionymi o kradzież publicznego grosza, zdzierstwo albo nadużycie w sprawowaniu poruczonych im urzędów i takowych pod sąd najwyższy oddawania.

Artykuł 11

Zgromadzenie Reprezentantów składać się będzie

l) z deputowanych od gmin, z których każda obiera jednego;

2) z trzech członków, delegowanych od senatu;

3) z trzech prałatów, delegowanych od kapituły;

4) z trzech doktorów fakultetów, delegowanych od uniwersytetu;

5) z sześciu urzędników pojednawczych, w urzędowaniu będących, wziętych z kolei wedle liczby porządkowej ich okręgów.

Prezydujący w Zgromadzeniu wybranym będzie spomiędzy trzech członków, delegowanych od senatu. Żaden projekt do ustawy bądź nowej, bądź zmierzającej do zaprowadzenia jakiej zmiany w prawie lub w trwającem urządzeniu nie będzie mógł być oddanym pod rozwagę Zgromadzenia Reprezentantów, jeżeli poprzednio nie był udzielonym senatowi, i jeżeli ten przedłożenia i większością głosów nie przyjął. Projekta rzeczone powinny być przedstawionemi Zgromadzeniu Reprezentantów do decyzji przynajmniej w trzynastym dniu posiedzeń jego, wyjąwszy budżet, rewizję rachunków i ustawy skarbowe, które winny być przedstawionemi Zgromadzeniu Reprezentantów najpóźniej w czwartym dniu jego posiedzeń. Zgromadzenie Reprezentantów nie będzie mogło czynić odmian w projektach do ustaw, od senatu przedstawionych, lecz tylko je wprost przyjąć lub odrzucić.

Artykuł 12

Zgromadzenie Reprezentantów trudnić się będzie w razie potrzeby ułożeniem i przejrzeniem kodeksu cywilnego, kryminalnego i postępowania sądowego. Wyznaczy komitet, mający to dzieło przygotować, w którym mieć należy słuszne względy na miejscowości krajowe i ducha mieszkańców. Dwóch z członków senatu będzie przydatnych do tego komitetu. Stanowienie i ogłaszanie urządzeń policyjnych i administracyjnych jest udziałem senatu.

Artykuł 13

Każda pierwotna ustawa, zapadła w Zgromadzeniu Reprezentantów, która należy do nowego prawodawstwa, potrzebuje do ważności swojej tylko prostej większości głosów. Na przyszłość zaś każdy projekt do zmiany prawa lub istniejącego urządzenia, albo do nowej ustawy, od senatu (wedle artykułu 11) przedstawionej, winien będzie być w wykonanie wprowadzonym, ani senat skutków jego wstrzymać nie będzie mocen, jeżeli ta ustawa przez siedem ósmych części wotujących reprezentantów przyjęta została. W przeciwnym zaś razie, gdyby projekt nie był siedmiu ósmemi częściami głosów przyjętym, senat winien będzie skutki jego zawiesić; a jeżeli większością dziewięciu głosów uzna, iż tego publiczne dobro wymaga, będzie mógł poddać go powtórnie pod rozwagę prawodawców, w Zgromadzeniu następującego roku zebranych, i na ten czas prosta większość głosów dostateczną będzie do nadania mu mocy prawa. Jeżeli zdarzenie to tyczyć się będzie skarbu, prawo upłynionego roku pozostanie w swej mocy aż do zaprowadzenia nowej ustawy.

Część piąta, Sądownictwo.

Artykuł 14

W każdym okręgu, obejmującym przynajmniej sześć tysięcy dusz, będzie jeden urzędnik pojednawczy, mianowany przez Zgromadzenie Reprezentantów; urzędowanie jego na lat trzy oznacza się. Oprócz obowiązku pojednywania czuwać będzie z urzędu nad sprawami małoletnich, równie jak nad procesami, tyczącemi się funduszów i własności, należących do kraju lub instytutów publicznych. W dwojakim tym względzie porozumiewać się będzie z najmłodszym w wieku senatorem, któremu wyraźnie porucza się staranie czuwania nad interesami małoletnich i nad tem wszystkiem, co się spraw odnoszących się do funduszów i własności krajowej dotyczy.

W pierwszym znaczeniu urzędnik pojednawczy przewodniczyć będzie w kolegiach, dla spraw małoletnich swojego okręgu postanowionych, albo w radach fimilijnych. Kodeks postępowania oznaczy, w jakich wypadkach udawać się: on ma do senatora, który takowe ostatecznie rozstrzygnie. W drugim znaczeniu urzędnik pojednawczy i senator projektować będą informacje potrzebne do procesu i udzielać pozwolenia do prowadzenia onego. W razie różności zdań w tej mierze, jeżeli rzecz idzie o proces instytutów publicznych, senat stanowić będzie; jeżeli zaś o sprawę małoletnich zdanie senatora przeważa. Kierować także będą tokiem tych procesów przez adwokatów i zapobiegać przerwie ich biegu.

Artykuł 15

Będzie sąd pierwszej instancji i sąd apelacyjny, trzech sędziów w pierwszej instancji, a czterech w sądzie apelacyjnym, łącząc w to ich prezesów, będą dożywotnymi. Inni sędziowie, dodani każdemu z tych sądów w liczbie potrzebnej stosownie do miejscowości, zostawać będą w urzędowaniu przez lat dwa tylko.

Ci sędziowie czasowi zależeć mają od wolnego obioru gmin w tym sposobie, iż każda gmina, używająca praw politycznych, obierze prócz kandydata na sędziów pokoju, jednego także kandydata do miejsc sędziów, wychodzących z trybunału pierwszej instancji, a jednego do miejsc w sądzie apelacyjnym z powodu, iż każde z tych miejsc innych wymaga własności. Zgromadzenie Reprezentantów obierać będzie co lat dwa lub w razie wakansu spomiędzy kandydatów przez gminy wybranych potrzebną liczbę sędziów czasowych bądź to do sądu pierwszej instancji, bądź do sądu apelacyjnego. Sędziowie czasowi mogą być na nowo obieranymi. Dwa te sądy wyrokować będą we wszystkich sprawach bez różnicy ich natury lub stanu osób. Jeżeli wyroki dwóch instancji są zgodne w swoich decyzjach, odwołanie się nie ma miejsca. Jeżeli zaś ich decyzje różnią się w treści. albo jeżeli fakultet prawny uniwersytetu krakowskiego(licząc w to wszystkich doktorów prawa, członkami tegoż uniwersytetu będących) rozstrząsnąwszy akta procesu, uzna, iż jest powód uskarżania się na zgwałcenie prawa lub form istotnych procedury w materii cywilnej, również w wyrokach stanowiących karę śmierci lub infamii, sprawa raz jeszcze odesłana będzie do sądu apelacyjnego, lecz w tym przypadku do liczby sędziów zwyczajnej dołączeni będą wszyscy sędziowie pojednawczy z miasta i cztery osoby, których każda z stron pryncypalnych, podług woli swojej, wybrać może, połowę spomiędzy obywateli. Obecność trzech sędziów potrzebną jest do wyrokowania w pierwszej, pięciu w drugiej, a siedmiu w ostatniej instancji.

Artykuł 16

Sąd najwyższy, na przypadek artykułu 10 przewidziany, składać się będzie

a) z pięciu reprezentantów, losem wyciągnionych,

b) z trzech członków senatu, przez tenże wybranych,

c) z prezesów obydwu sądów,

d) z czterech urzędników pojednawczych, z kolei powołanych,

e) z trzech obywateli, wybranych przez urzędnika, pod sąd oddanego.

Sąd ten wybierze spomiędzy siebie prezydującego.

Obecność dziewięciu członków potrzebną jest do wyrokowania.

Artykuł 17

Procedura tak w materii cywilnej, jak kryminalnej będzie publiczną. W instrukcji procesów (a mianowicie tych, które są właściwie kryminalne) ma być użyta instytucja przysięgłych, stosowna do miejscowości kraju, oświecenia i charakteru mieszkańców. Stanowić oni będą równie, czy oskarzenie, jako też i czyli ukaranie ma miejsce. Sposób ich składu i przypadki ich działania oznaczy kodeks procedury.

Artykuł 18

Sądownictwo jest niepodległem. Przez niepodległość sędziego rozumieć się ma służąca mu wolność oświadczenia swojego zdania w sądzeniu, bez ulegania wpływom władzy najwyższej lub innym jakim bądź względom. Wszelkie inne określenie lub tłumaczenie niepodległości sędziego uznaje się za nadużycie. Pomimo tej niepodległości, sędziowie będą pod nadzorem rządowym. W skutku tego prawa rząd nie tylko 1) mianować będzie urzędników niższego stopnia na przedstawienie prezesa sądu apelacyjnego, ale nadto mocen jest

2) wglądać w regularność biegu spraw, kazać sobie podawać periodycznie wykazy ich stanu, wzierając w akta i pobudzając opieszałych sędziów; szczególniej zaś czuwać będzie

3) nad sprawami kryminalnymi, i każdy sędzia aresztujący obywatela winien jest w przeciągu dwudziestu czterech godzin pod ciężkiemi karami donieść senatowi o tem aresztowaniu i przyczynach, skłaniających go do tego kroku; a nadto podawać temuż senatowi co dni czternaście wiadomości potrzebne o postępie sprawy.

Sąd apelacyjny nadzór ten sprawować ma nad niższemi władzami sądowemi przez swojego prezesa, który, będąc senatowi w tej mierze odpowiedzialnym, zdaje mu swoje raporta. Nad sądem zaś apelacyjnym samże senat nadzoruje.

Część szósta, Przepisy przejściowe i końcowe.

Artykuł 19

Z upłynieniem szóstego roku, rachując od daty ogłoszenia ustawy konstytucyjnej, warunki do zostania senatorem z wyboru reprezentantów będą

l) mieć lat trzydzieści pięć skończonych;

2) odbyć zupełne nauki w jednym z uniwersytetów, istniejących w krajach dawnego Królestwa Polskiego;

3) sprawować urząd wójta przez lat dwa, sędziego przez lat dwa i reprezentanta przez dwa zgromadzenia;

4) mieć własność nieruchomą, płacącą sto pięćdziesiąt złotych polskich podatku gruntowego i nabytą przynajmniej na rok przed obiorem;

5) nie być krwią połączonym w linii wstępnej, zstępnej ani pobocznej rodzonego braterstwa z żadnym innym członkiem senatu.

Warunki do zostania sędzią będą

l) mieć lat trzydzieści skończonych;

2) odbyć zupełne nauki w jednym z powyżej wzmiankowanych uniwersytetów i otrzymać stopień doktora prawa;

3) pracować przez rok jeden przy pisarzu sądowym i podobnież praktykować przez rok przy adwokacie;

4) mieć własność nieruchomą wartości ośmiu tysięcy złotych polskich, nabytą na rok przynajmniej przed obiorem.

Obywatele związkami krwi połączeni w stopniach, wyżej pod liczbą 5) wspomnianych, nie mogą być sędziami jednego sądu.

Do zostania sędzią drugiej instancji, albo prezesem jednego z dwóch sądów, potrzeba oprócz powyższych warunków odbyć urząd sędziego pierwszej instancji lub urzędnika pojednawczego przez lat dwa i raz jeden być reprezentantem.

Aby być wybranym na reprezentanta gminy potrzeba

l) mieć dwadzieścia sześć lat skończonych;

2) odbyć zupełny bieg nauk w uniwersytecie krakowskim albo w jednym z wyżej wzmiankowanych uniwersytetów;

3) mieć własność nieruchomą, oszacowaną na dziewięćdziesiąt złotych polskich i nabytą przynamniej na rok jeden przed wyborem;

4) żaden z urzędników (fonctionnaire) pulicznych płatnych nie będzie mógł być obrany reprezentantem, jak tylko za zezwoleniem senatu na poprzedni raport właściwy władzy jego. Senat, odmawiając zezwolenie, wyrazi powody.

Wszystkie te warunki, w artykule niniejszym wyrażone, nie stosują się do tych osób, które w czasie bytu Księstwa Warszawskiego sprawowały urzędy zawisłe od mianowania królewskiego, lub od wyboru na sejmikach; ani do tych, które je teraz otrzymują z władzy mocarzów kontraktujących. Te będą mieć zupełne prawo zostania mianowanemi lub obranemi na wszystkie urzędy. Przed upłynieniem terminu lat sześciu, potrzeba, aby każdy obywatel do otrzymania jednego z urzędów, w niniejszym artykule wymienionych, udowodnił posiadanie własności po wójcie żądanych. Senatorowie czasowi, sędziowie pokoju i wójci pierwszy raz obrani są obowiązani miejsca te przejąć lub zapłacić pieniężną karę, którą senat oznaczy.

Artykuł 20

Wszystkie akta urzędowe, prawodawcze i sądowe pisane będą w języku polskim.

Artykuł 21

Dochody i wydatki uniwersytetu składać będą część budżetu generalnego miasta i okręgu Wolnego Krakowa.

Artykuł 22

Służba bezpieczeństwa wewnętrznego i policji odbywać się ma przez oddział dostateczny milicji municypalnej. Ten oddział będzie koleją zmieniany i zostawać pod dowództwem oficera z wojska liniowego, który slużywszy zaszczytnie, przyjmie ten rodzaj służby spokojnej. Będzie uzbrojoną i ubraną dostateczna liczba jezdnych żandarmów do zabezpieczenia dróg i wsiów.

Artykuł 23

Prawo nie może nigdy postanowić zajęcia na skarb własności obywatela, wyjąwszy przedmioty kontrabandy, przez skarb zabrane.

Artykuł 24

Wolność druku jest nietykalna, zacząwszy od dnia, w którym kodeks kryminalny ogłoszonym zostanie. Żadne pismo nie będzie poprzednio musiało być podawane pod cenzurę. Kodeks kryminalny oznaczy pomiędzy nadużyciami druku te, które mają należeć do zbrodni lub przestępstw i urządzi rozmaite stopnie kar. Autor lub tłumacz odpowiedzialnym jest za wszystko, co się w imieniu jego drukuje. Za bezimiennego albo obcego autora księgarz lub drukarz biorą na siebie odpowiedzialność.

Działo się w Krakowie dnia piętnastego lipca i złożono w ręce senatu i Zgromadzenia Reprezentantów dnia jedenastego września tysiącznego ośmsetnego ośmnastego roku.

Wydawca: Merkuriusz Polski -wieści i treści od 3 stycznia 1661 AD, ISBN 978-83-64326-11-0

Editor: “Wieczorna.pl”, Dolina Zielona 24a, 65-154 Zielona Góra, T: 604443623

Dodatkowy dokument: Konstytucja Kraju Związkowego Brandenburgia

 

załączam także konstytucję kraju związkowego który sąsiaduje z regionem w którym mieszkam. Zachęcam do reformy ustrojowej na wzór krajów ościennych.

  1. Konstytucja

  2. Kraju Związkowego

  3. Brandenburgia

z dnia 20 sierpnia 1992 r.

(Dziennik Ustaw i Rozporządzeń [GVBL] I str.298),

zmieniona po raz ostatni Ustawą z dnia 7 lipca 2009 r.

(Dziennik Ustaw i Rozporządzeń I str.191)

Parlament Krajowy uchwalił projekt Konstytucji Kraju Związkowego w dniu 14 kwietnia 1992 r. Ludność Brandenburgii przyjęła go w referendum w dniu 14 czerwca 1992 r.

    1. Spis treści

      1. 1. Część główna: Podstawy

 

Artykuł 1 Kraj Związkowy Brandenburgia

Artykuł 2 Zasady konstytucyjne

Artykuł 3 Ludność Brandenburgii

Artykuł 4 Barwy państwowe i godło Kraju Związkowego

 

    1. 2. Część główna: Prawa zasadnicze oraz cele państwowe

 

    1. Rozdział 1: Zakres obowiązywania i ochrona prawna

 

Artykuł 5 Zakres obowiązywania

Artykuł 6 Ochrona prawna

 

    1. Rozdział 2: Wolność, równość i godność

 

Artykuł 7 Ochrona godności człowieka

Artykuł 8 Prawo do życia

Artykuł 9 Wolność osobista

Artykuł 10 Swobodny rozwój osobowości

Artykuł 11 Ochrona danych

Artykuł 12 Równość

Artykuł 13 Wolność sumienia, wiary i wyznania

Artykuł 14 Niedziele i święta

Artykuł 15 Nienaruszalność mieszkania

Artykuł 16 Tajemnica korespondencji, poczty i telekomunikacji

Artykuł 17 Swoboda wyboru miejsca zamieszkania i pobytu

Artykuł 18 Prawo do azylu, zakaz ekstradycji i wydalenia

Artykuł 19 Wolność słowa i środków przekazu

Artykuł 20 Wolność zrzeszania się

 

    1. Rozdział 3: Prawa do kształtowania polityki

 

Artykuł 21 Prawo do współkształtowania polityki

Artykuł 22 Wybory i referenda

Artykuł 23 Wolność zgromadzeń

Artykuł 24 Prawo składania petycji

 

    1. Rozdział 4: Prawa Serbołużyczan (Wendów)

 

Artykuł 25 Prawa Serbołużyczan (Wendów)

 

    1. Rozdział 5: Małżeństwo, rodzina, wspólnoty życiowe i dzieci

 

Artykuł 26 Małżeństwo, rodzina i wspólnoty życiowe

Artykuł 27 Ochrona i wychowanie dzieci i młodzieży

 

    1. Rozdział 6: Oświata, nauka, sztuka i sport

 

Artykuł 28 Zasady wychowania i edukacji

Artykuł 29 Prawo do edukacji

Artykuł 30 Szkolnictwo

Artykuł 31 Wolność nauki

Artykuł 32 Szkolnictwo wyższe

Artykuł 33 Dokształcanie

Artykuł 34 Sztuka i kultura

Artykuł 35 Sport

 

    1. Rozdział 7: Kościoły i wspólnoty wyznaniowe

 

Artykuł 36 Status prawny

Artykuł 37 Prawo do własności i świadczenia państwa

Artykuł 38 Duszpasterstwo

 

    1. Rozdział 8: Przyroda i środowisko naturalne

 

Artykuł 39 Ochrona naturalnych podstaw życia

Artykuł 40 Ziemia i grunty

 

    1. Rozdział 9: Własność, gospodarka, praca i bezpieczeństwo socjalne

 

Artykuł 41 Prawo do własności i dziedziczenia

Artykuł 42 Gospodarka

Artykuł 43 Rolnictwo i leśnictwo

Artykuł 44 Wsparcie strukturalne

Artykuł 45 Bezpieczeństwo socjalne

Artykuł 46 Pomoc w przypadkach zagrożeń

Artykuł 47 Mieszkanie

Artykuł 48 Praca

Artykuł 49 Wolność wyboru zawodu

Artykuł 50 Współdecydowanie

Artykuł 51 Prawo zrzeszania się pracowników w związkach zawodowych i prawo do strajku

 

    1. Rozdział 10: Postępowanie sądowe i wykonanie kary

 

Artykuł 52 Podstawowe prawa obywatelskie przed sądem

Artykuł 53 Podstawowe prawa obywatelskie w postępowaniu karnym

Artykuł 54 Wykonanie kary

 

    1. 3. Część główna: Organizacja państwa

 

    1. Rozdział 1: Parlament Krajowy

 

Artykuł 55 Parlament Krajowy

Artykuł 56 Niezawisłość mandatu deputowanych

Artykuł 57 Indemnitet

Artykuł 58 Immunitet

Artykuł 59 Prawo odmowy złożenia zeznań

Artykuł 60 Rekompensata

Artykuł 61 Postawienie deputowanego w stan oskarżenia

Artykuł 62 Kadencja, rozpisanie wyborów

Artykuł 63 Kontrola prawidłowości wyborów

Artykuł 64 Posiedzenia

Artykuł 65 Podejmowanie uchwał

Artykuł 66 Obowiązek obecności i prawo wstępu

Artykuł 67 Frakcje parlamentarne

Artykuł 68 Regulamin

Artykuł 69 Prezydium

Artykuł 70 Komisje

Artykuł 71 Komisja petycyjna

Artykuł 72 Komisje kontrolne

Artykuł 73 Komisje doraźne

Artykuł 74 Krajowi Pełnomocnicy

 

    1. Rozdział 2: Ustawodawstwo

 

Artykuł 75 Inicjatywa ustawodawcza

Artykuł 76 Inicjatywa społeczna

Artykuł 77 Społeczna inicjatywa ustawodawcza

Artykuł 78 Referendum

Artykuł 79 Zmiany Konstytucji

Artykuł 80 Rozporządzenia z mocą ustawy

Artykuł 81 Ogłaszanie, wejście w życie

 

    1. Rozdział 3: Rząd Krajowy

 

Artykuł 82 Skład

Artykuł 83 Wybór premiera

Artykuł 84 Mianowanie i odwoływanie ministrów

Artykuł 85 Upływ okresu sprawowania urzędu

Artykuł 86 Konstruktywne wotum nieufności

Artykuł 87 Wotum zaufania

Artykuł 88 Przysięga

Artykuł 89 Kształtowanie woli politycznej

Artykuł 90 Przewodniczenie, podejmowanie uchwał, kierowanie pracami

Artykuł 91 Upoważnienie do reprezentowania, zawieranie umów

Artykuł 92 Prawo łaski

Artykuł 93 Urzędnicy mianowani

Artykuł 94 Obowiązek informacyjny Rządu

Artykuł 95 Zakaz łączenia funkcji

 

    1. Rozdział 4: Administracja

 

Artykuł 96 Organizacja administracji

Artykuł 97 Samorząd terytorialny szczebla komunalnego

Artykuł 98 Zmiany terytorialne

Artykuł 99 Podatki gminne

Artykuł 100 Samorządowa skarga konstytucyjna

 

    1. Rozdział 5: Finanse

 

Artykuł 101 Plan budżetowy

Artykuł 102 Upoważnienie na okres przejściowy

Artykuł 103 Zaciąganie kredytów

Artykuł 104 Pokrycie wydatków

Artykuł 105 Przekroczenia budżetu

Artykuł 106 Sprawozdawczość finansowa i kontrola rachunkowa

Artykuł 107 Krajowa Izba Obrachunkowa

 

    1. Rozdział 6: Wymiar sprawiedliwości

 

Artykuł 108 Orzekanie prawa

Artykuł 109 Powoływanie sędziów

Artykuł 110 Sędziowie niezawodowi

Artykuł 111 Postawienie sędziego w stan oskarżenia

Artykuł 112 Sąd Konstytucyjny

Artykuł 113 Właściwość Sądu Konstytucyjnego

 

    1. Rozdział 7: Postanowienia przejściowe i końcowe

 

Artykuł 114 Utworzenie Sądu Konstytucyjnego

Artykuł 115 Zgromadzenie Konstytucyjne

Artykuł 116 Nowy podział obszaru Brandenburgii i Berlina

Artykuł 117 Wejście Konstytucji w życie

 

    1. Preambuła

My, obywatelki i obywatele Kraju Związkowego Brandenburgia, nadaliśmy sobie tę Konstytucję naszą własną niezawisłą decyzją,

podjętą w duchu tradycji prawa, tolerancji i solidarności w Marchii Brandenburskiej,

na fundamencie pokojowych przemian w jesieni 1989 r.,

kierując się wolą zagwarantowania godności i wolności człowieka, kształtowania życia we wspólnocie na zasadach sprawiedliwości społecznej, wspierania dobra ogółu, zachowania i ochrony przyrody i środowiska naturalnego oraz zdecydowani kształtować Kraj Związkowy Brandenburgię jako żywotny człon Republiki Federalnej Niemiec w jednoczącej się Europie i naszym jedynym świecie.

 

    1. 1. Część główna: Podstawy

 

    1. Artykuł 1 (Kraj Związkowy Brandenburgia)

(1) Brandenburgia jest Krajem Związkowym Republiki Federalnej Niemiec.

(2) Kraj Związkowy dzieli się na gminy i związki gmin.

(3) Stolicą Kraju Związkowego jest Poczdam.

 

    1. Artykuł 2 (Zasady konstytucyjne)

(1) Brandenburgia jest krajem swobód demokratycznych, praworządnym, socjalnym, zobowiązanym ideałom pokoju i sprawiedliwości, ochronie środowiska naturalnego i kultury, dążącym do współpracy z innymi narodami, a w szczególności z polskim sąsiadem.

(2) Naród jest podmiotem władzy państwowej.

(3) Naród Kraju Związkowego Brandenburgia uznaje podstawowe prawa obywatelskie zapisane w Ustawie Zasadniczej Republiki Federalnej Niemiec, w Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Europejskiej Karcie Społecznej oraz w Międzynarodowych Paktach Praw Człowieka.

(4) Władza ustawodawcza sprawowana jest drogą referendum oraz przez Parlament Krajowy. Władza wykonawcza leży w ręku Rządu Krajowego, organów władz administracyjnych i samorządu terytorialnego. Władza sądownicza powierzona jest niezawisłym sędziom.

(5) Postanowienia Ustawy Zasadniczej mają pierwszeństwo przed postanowieniami Konstytucji Krajowej. Ustawodawstwo związane jest prawem federalnym i Konstytucją Krajową, władza wykonawcza i sądownicza związane są ustawami i prawem.

 

    1. Artykuł 3 (Ludność Brandenburgii)

(1) Obywatelami w sensie niniejszej Konstytucji są wszyscy Niemcy w rozumieniu Artykułu 116 ustęp 1 Ustawy Zasadniczej posiadający stałe miejsce zamieszkania w Kraju Związkowym Brandenburgia. Mieszkańcami w sensie niniejszej Konstytucji są wszystkie osoby posiadające stałe miejsce zamieszkania w Kraju Związkowym Brandenburgia niezależnie od swego obywatelstwa.

(2) Niemcy w rozumieniu Ustawy Zasadniczej posiadają w Brandenburgii równe prawa, o ile nie obowiązuje ustawowe zastrzeżenie na rzecz obywateli Brandenburgii.

(3) Obywatele innych państw i bezpaństwowcy, posiadający miejsce zamieszkania w Kraju Związkowym Brandenburgia, są zrównani z Niemcami w rozumieniu Ustawy Zasadniczej, o ile niniejsza Konstytucja lub ustawy nie stanowią inaczej.

 

    1. Artykuł 4 (Barwy państwowe i godło Kraju Związkowego)

Barwami państwowymi Kraju Związkowego są czerwień i biel. Godłem Kraju Związkowego jest czerwony marchijski orzeł na białym polu.

 

    1. 2. Część główna: Prawa zasadnicze oraz cele państwowe

      1. Rozdział 1: Zakres obowiązywania i ochrona prawna

 

    1. Artykuł 5 (Zakres obowiązywania)

(1) Podstawowe prawa obywatelskie, zagwarantowane w niniejszej Konstytucji poszczególnym osobom oraz grupom społecznym, wiążą władzę ustawodawczą, władzę wykonawczą, sądownictwo oraz, na ile stanowi tak Konstytucja, również podmioty trzecie, mając charakter prawa obowiązującego bezpośrednio.

(2) Jeżeli w zgodności z niniejszą Konstytucją z mocy prawa lub na gruncie ustawy ulec może ograniczeniu jedno z podstawowych praw obywatelskich, to zachowana być musi zasada współmierności. W żadnym wypadku podstawowe prawo obywatelskie nie może zostać naruszone w swej istocie. W ustawie wywołującej skutek ograniczający dotknięte nim podstawowe prawo musi być wymienione wraz z podaniem artykułu.

(3) Podstawowe prawa obywatelskie obowiązują również w stosunku do krajowych osób prawnych, o ile ze swej istoty mogą być wobec nich zastosowane.

    1. Artykuł 6 (Ochrona prawna)

(1) Osobie, której prawa zostały naruszone przez władzę publiczną, przysługuje skorzystanie z drogi prawnej.

(2) Każdy, podnosząc, że władza publiczna naruszyła prawo zasadnicze, przysługujące mu na mocy niniejszej Konstytucji, może złożyć skargę konstytucyjną do Krajowego Sądu Konstytucyjnego. Szczegóły reguluje ustawa, która może przewidzieć wymóg uprzedniego wyczerpania drogi prawnej oraz specjalną procedurę przyjęcia skargi.

(3) Za naruszenie przez władzę publiczną obowiązku, wynikającego z prawa publicznego i ciążącego na niej w stosunku do innej osoby, podmiot władzy publicznej odpowiada za szkody wyrządzone w wyniku tego naruszenia stosownie do przepisów ustawowych.

 

    1. Rozdział 2: Wolność, równość i godność

    2. Artykuł 7 (Ochrona godności człowieka)

(1) Godność człowieka jest nietykalna. Jej respektowanie jest zobowiązaniem wszelkiej władzy państwowej oraz podstawą każdej solidarnej wspólnoty.

(2) Każdy winien jest uszanować godność innego człowieka.

 

    1. Artykuł 8 (Prawo do życia)

(1) Każdy ma prawo do życia, nietykalności osobistej i poszanowania swej godności w chwili śmierci. W prawo do życia i nietykalności ingerować wolno wyłącznie na podstawie ustawy.

(2) Ochronę życia poczętego należy zapewnić w szczególności poprzez wszechstronne uświadamianie, bezpłatne poradnictwo i pomoc społeczną.

(3) Nikt nie może być traktowany w sposób okrutny, nieludzki lub poniżający albo poddany takiej karze, ani też bez swej dobrowolnej i wyraźnej zgody zostać poddany eksperymentom medycznym lub naukowym.

 

    1. Artykuł 9 (Wolność osobista)

(1) Wolność osobista jest nienaruszalna. Może ona zostać ograniczona jedynie na podstawie ustawy i tylko z zachowaniem form w niej przewidzianych.

(2) O dopuszczalności i czasie trwania pozbawienia wolności orzeka wyłącznie sędzia. Przed każdą decyzją sędziego o zarządzeniu lub kontynuowaniu pozbawienia wolności należy osobie, której ona dotyczy, zapewnić możliwość skorzystania z pomocy doradcy prawnego własnego wyboru. Ponadto należy niezwłocznie powiadomić osobę zaufania zatrzymanego; w przypadku młodocianych osoby posiadające w stosunku do nich prawa wychowawcze mają prawo do uczestnictwa w postępowaniu.

(3) W przypadku pozbawienia wolności na podstawie innej niż orzeczenie sędziego należy niezwłocznie, jednakże nie później niż w przeciągu dwudziestu czterech godzin, zapewnić wysłuchanie zatrzymanego przez sędziego oraz najpóźniej do końca dnia, który upływa po dniu zatrzymania, uzyskać w tej mierze orzeczenie sędziego.

(4) Nad osobami zatrzymanymi nie wolno znęcać się fizycznie, ani psychicznie ani też poddawać ich jakimkolwiek szykanom.

 

    1. Artykuł 10 (Swobodny rozwój osobowości)

Każdy ma prawo do swobodnego rozwoju swej osobowości, jeżeli nie narusza tym praw innych osób oraz przepisów Konstytucji i pozostających w zgodności z nią ustaw.

 

    1. Artykuł 11 (Ochrona danych)

(1) Każdy ma prawo do samodzielnego decydowania o ujawnieniu i wykorzystaniu swoich osobistych danych, do informacji o przechowywaniu tych danych oraz do wglądu w akta i inne dokumenty urzędowe, jeżeli dotyczą one jego osoby i nie stoi to w sprzeczności z prawami osób trzecich. Dane osobowe mogą być pozyskiwane, przechowywane, przetwarzane, przekazywane dalej lub wykorzystywane w inny sposób tylko za dobrowolną i wyraźną zgodą osoby, która jest ich uprawnionym dysponentem.

(2) Ograniczenie tych praw dopuszczalne jest jedynie drogą ustawy, jeżeli wymaga tego ważny interes ogółu, względnie na podstawie ustawy w nałożonych przez nią ramach i do określonych w tej ustawie potrzeb. O każdym pobraniu osobistych danych należy powiadomić osobę uprawnioną do dysponowania tymi danymi, o ile dopuszcza to cel, w jakim pozyskiwane są dane.

(3) Urząd Ochrony Konstytucji Kraju Związkowego, powołany na podstawie przepisów federalnych, podlega szczególnej kontroli parlamentarnej. Urząd ten nie posiada kompetencji policyjnych. Nie wolno mu także w drodze pomocy urzędowej zwracać się do Policji o podjęcie działań, do których sam nie jest uprawniony.

 

    1. Artykuł 12 (Równość)

(1) Wszyscy ludzie są równi wobec prawa. Władzy publicznej zakazuje się wszelkiej samowoli i sprzecznego z przyjętymi zasadami nierównego traktowania.

(2) Nikt nie może być uprzywilejowany lub dyskryminowany ze względu na swą rasę, pochodzenie, narodowość, język, płeć, orientację seksualną, pochodzenie społeczne lub pozycję społeczną, upośledzenie, przekonania religijne, światopoglądowe lub polityczne.

(3) Kobiety i mężczyźni mają równe prawa. Kraj Związkowy jest zobowiązany podejmować skuteczne działania w celu zapewnienia równej pozycji kobiet i mężczyzn w pracy zawodowej, życiu publicznym, oświacie i edukacji, rodzinie, a także w zakresie zabezpieczenia socjalnego.

(4) Kraj Związkowy, gminy oraz związki gmin zobowiązane są dbać o równowartościowe warunki życia osób niepełnosprawnych i ogółu mieszkańców.

 

    1. Artykuł 13 (Wolność sumienia, wiary i wyznania)

(1) Wolność sumienia i wiary oraz wolność przekonań religijnych lub światopoglądowych są nienaruszalne; zapewnia się ich niezakłócone praktykowanie.

(2) Nikt nie jest zobowiązany do wyjawiania swych przekonań religijnych lub światopoglądowych. Organy władz mają prawo pytać o przynależność do wspólnoty religijnej tylko w takim zakresie, w jakim ma to wpływ na prawa i obowiązki.

(3) Nikt nie może być zmuszany do uczestnictwa w czynnościach religijnych lub o charakterze światopoglądowym, ani też do posługiwania się religijną formułą przysięgi.

(4) Jeżeli obywatel nie jest w stanie wypełniać obowiązków obywatelskich, ponieważ są one sprzeczne z jego sumieniem, to Kraj Związkowy winien w ramach swych możliwości umożliwić mu spełnienie innego, obciążającego go w równym stopniu obowiązku. Powyższe nie rozciąga się na podatki i opłaty publiczne.

 

    1. Artykuł 14 (Niedziele i święta)

(1) Kraj Związkowy chroni niedziele i uznane przez państwo święta jako dni wolne od pracy.

(2) Należy poszanować tradycje związane z niedzielami i świętami.

(3) Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

 

    1. Artykuł 15 (Nienaruszalność mieszkania)

(1) Mieszkanie jest nienaruszalne.

(2) Przeszukania mogą być zarządzone wyłącznie przez sędziego lub na podstawie orzeczenia sędziowskiego, zaś w przypadku istnienia ryzyka z powodu zwłoki również przez inne przewidziane ustawami organy; przeszukania mogą być dokonywane wyłącznie w sposób określony w ustawach.

(3) Ingerencje w te prawa lub ich ograniczanie dopuszczalne są tylko dla zażegnania zagrożenia powszechnego lub zagrożenia dla życia pojedynczych osób, na podstawie ustawy także w celu zapobieżenia bezpośredniemu zagrożeniu bezpieczeństwa i ładu publicznego, w szczególności w celu uporania się z krytycznym brakiem pomieszczeń, zwalczania zagrożeń epidemiologicznych lub dla zapewnienia ochrony zagrożonych dzieci i młodocianych.

 

    1. Artykuł 16 (Tajemnica korespondencji, poczty i telekomunikacji)

(1) Tajemnica korespondencji oraz tajemnica poczty i telekomunikacji jest nienaruszalna.

(2) Ingerencje w te prawa dopuszczalne są jedynie na podstawie ustawy, która może przewidywać kontrolę parlamentarną oraz musi przewidzieć co najmniej późniejszą kontrolę przez sędziego.

 

    1. Artykuł 17 (Swoboda wyboru miejsca zamieszkania i pobytu)

(1) Wszyscy ludzie mają prawo do swobodnego wyboru miejsca zamieszkania i pobytu.

(2) Prawo do przebywania i zamieszkania w dowolnym miejscu może być ograniczone tylko ustawą lub na podstawie ustawy.

 

    1. Artykuł 18 (Prawo do azylu, zakaz ekstradycji i wydalenia)

(1) Osoby prześladowane z powodów politycznych korzystają z prawa do azylu.

(2) Cudzoziemcy nie mogą być poddani ekstradycji ani wydaleniu do kraju, w którym grozi im kara śmierci lub tortury.

 

    1. Artykuł 19 (Wolność słowa i środków przekazu)

(1) Każdy ma prawo do nieskrępowanego rozpowszechniania informacji i poglądów w dowolnej formie, a także do zasięgania informacji z powszechnie dostępnych lub innych prawnie dozwolonych źródeł. Ograniczenie tych praw w stosunkach służbowych i stosunkach pracy może nastąpić tylko na podstawie ustawy.

(2) Gwarantuje się wolność prasy, radia, filmu i innych środków masowego przekazu. Ustawa powinna poprzez regulacje proceduralne zapewnić, aby w prasie i radiu wyrażała się różnorodność opinii obecnych w życiu społecznym.

(3) Dopuszcza się ustawowe ograniczenia w celu ochrony dzieci i młodocianych oraz czci i innych ważnych dóbr prawnych. Zabrania się propagandy wojennej oraz naruszającej godność publicznej dyskryminacji.

(4) Zadaniem radia i telewizji jest współkształtowanie opinii publicznej poprzez zróżnicowaną ofertę programową. Obok rozgłośni publicznych należy na podstawie ustawy dopuścić działalność nadawców prywatnych. Należy przy tym zagwarantować możliwie dużą różnorodność opinii.

(5) Nie wolno utrudniać zgodnego z prawem wykonywania zawodu dziennikarza poprzez nałożenie obowiązku składania zeznań, konfiskatę lub przeszukanie.

(6) Cenzury nie stosuje się.

 

    1. Artykuł 20 (Wolność zrzeszania się)

(1) Wszyscy ludzie mają prawo do zakładania partii, związków, zrzeszeń, stowarzyszeń i innych organizacji oraz do wstępowania do nich. Wszystkie organizacje mają prawo do swobodnego i samodzielnego określania swych wewnętrznych struktur.

(2) Organizacje, które ze względu na swój cel lub działalność naruszają Konstytucję lub ustawy karne lub też wymierzone są przeciwko porozumieniu między narodami, winny być na podstawie ustawy poddane ograniczeniom lub zakazane.

(3) Wewnętrzny ustrój partii i ruchów obywatelskich, których działalność nakierowana jest na zadania publiczne i które wywierają wpływ na opinię publiczną, musi być zgodny z zasadami demokratycznymi. Należy zagwarantować ich wolność do współkształtowania woli politycznej.

 

    1. Rozdział 3: Prawa do kształtowania polityki

 

    1. Artykuł 21 (Prawo do współkształtowania polityki)

(1) Gwarantuje się prawo do współkształtowania polityki.

(2) Każdy w miarę swych umiejętności, uzdolnień i fachowej wiedzy posiada jednakowe prawo dostępu do funkcji publicznych, o ile w zakresie wykonywania uprawnień z racji władzy państwowej przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Niedopuszczalne jest zwolnienie lub poddanie krokom dyscyplinarnym z powodu uczestnictwa w inicjatywach obywatelskich lub działalności w stowarzyszeniach, wspólnotach religijnych lub partiach.

(3) Wszyscy ludzie mają prawo zrzeszać się w inicjatywach obywatelskich lub stowarzyszeniach w celu oddziaływania na sprawy publiczne. Te zaś mają prawo do informowania przez wszelkie organa państwowe i komunalne oraz do wnoszenia swych życzeń i spraw do właściwych instytucji i organów przedstawicielskich. Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

(4) Każdy ma prawo, w zakresie przewidzianym ustawą, do wglądu do akt i innych urzędowych dokumentów urzędów oraz instytucji administracyjnych szczebla krajowego lub komunalnego, o ile nie stoi temu na przeszkodzie nadrzędny interes publiczny lub prywatny.

(5) Każdy, kogo prawnie chronionych interesów dotykają podejmowane przedsięwzięcia publiczne lub prywatne, ma prawo do uczestnictwa w odnośnym postępowaniu. Prawo to przysługuje także związkom osób, których interesów ono dotyczy. Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

 

    1. Artykuł 22 (Wybory i referenda)

(1) Każdy obywatel, który ukończył osiemnasty rok życia, posiada czynne i bierne prawo wyborcze w wyborach do Parlamentu Krajowego i do organów przedstawicielskich samorządu terytorialnego. Innym mieszkańcom należy zapewnić to prawo, kiedy tylko i na ile dopuszcza to Ustawa Zasadnicza.

(2) Każdy obywatel, który ukończył osiemnasty rok życia, ma prawo do uczestnictwa w inicjatywach społecznych, społecznych inicjatywach ustawodawczych i plebiscytach, wnioskach wnoszonych przez mieszkańców, inicjatywach na rzecz przeprowadzenia referendum i w referendach. Innym mieszkańcom przysługuje prawo do uczestnictwa w inicjatywach społecznych i wnioskach wnoszonych przez mieszkańców. Prawo do uczestnictwa w społecznych inicjatywach ustawodawczych i plebiscytach oraz w inicjatywach na rzecz przeprowadzenia referendum i w referendach należy im zapewnić kiedy tylko i na ile dopuszcza to Ustawa Zasadnicza. Ustawa może przewidzieć, że granica wieku, wymagana do uczestnictwa w inicjatywach społecznych i wnioskach składanych przez mieszkańców, zostanie obniżona do lat szesnastu.

(3) Wybory i referenda są powszechne, bezpośrednie, równe, wolne i tajne. Do udziału w wyborach uprawnione są partie, stowarzyszenia polityczne, komitety wyborcze oraz pojedynczy obywatele. Deputowani wybierani są według procedury łączącej wybór osób z zasadą wyborów proporcjonalnych. Kontrola prawidłowości wyborów i kontrola prawidłowości głosowań przysługuje organom przedstawicielskim właściwym dla danego obwodu wyborczego. W odniesieniu do kontroli prawidłowości głosowania w referendum, określonej w Artykule 116 ustęp 1, obowiązują odmienne regulacje, uzgodnione w zawartej z Berlinem jako krajem związkowym w Umowie Państwowej w zakresie uregulowania trybu przeprowadzenia w krajach związkowych Berlin i Brandenburgia referendum na temat nowego podziału terytorialnego. Przyjęte rozstrzygnięcia podlegają ponownej weryfikacji przez sąd.

(4) Osobie ubiegającej się o wybór do organu przedstawicielskiego przysługuje zwolnienie z wykonywania obowiązków zawodowych w wymiarze niezbędnym do przygotowania swego udziału w wyborach. Nikomu nie wolno uniemożliwiać ubiegania się o mandat deputowanego, jego objęcia i wykonywania. Wypowiedzenie stosunku pracy lub zwolnienie z pracy jest dopuszczalne jedynie w przypadku zaistnienia przyczyn, uprawniających pracodawcę do zastosowania zwolnienia ze skutkiem natychmiastowym.

(5) Zasady szczegółowe reguluje ustawa. Ustawa może w szczególności przewidzieć, że prawa określone w ustępach od 1 do 4 przysługują jedynie osobie, będącej przez określony okres czasu obywatelem lub mieszkańcem obszaru, na którym odbywają się wybory lub referendum. Ustawa może również przewidzieć, że urzędnicy mianowani, osoby zatrudnione w służbie publicznej i sędziowie nie mogą być równocześnie członkami Parlamentu Krajowego lub komunalnych organów przedstawicielskich.

 

    1. Artykuł 23 (Wolność zgromadzeń)

(1) Wszyscy ludzie mają prawo do pokojowego i niezbrojnego gromadzenia się bez potrzeby uprzedniego zgłoszenia lub uzyskania pozwolenia.

(2) Zgromadzenia i demonstracje na otwartej przestrzeni mogą zostać obwarowane obowiązkiem zgłoszenia, a w przypadku bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa publicznego mogą podlegać ograniczeniu, rozwiązaniu lub zakazowi przy ścisłym przestrzeganiu zasady współmierności.

 

    1. Artykuł 24 (Prawo składania petycji)

Każdy ma prawo do zwracania się pojedynczo lub zbiorowo z wnioskami, krytyką i skargami do Parlamentu Krajowego, organów samorządowych szczebla komunalnego i wszelkich innych instytucji państwowych lub komunalnych i winien otrzymać odpowiedź we współmiernym terminie.

 

    1. Rozdział 4: Prawa Serbołużyczan (Wendów)

 

    1. Artykuł 25 (Prawa Serbołużyczan [Wendów])

(1) Zapewnia się prawo narodu Serbołużyczan do ochrony, zachowania i kultywowania swej tożsamości narodowej oraz swojego historycznego obszaru zamieszkiwania. Kraj Związkowy, gminy oraz związki gmin wspierają realizację tego prawa, a w szczególności samodzielności kulturowej oraz skutecznie współkształtujących politykę form aktywności narodu serbołużyckiego.

(2) Kraj Związkowy działa na rzecz zapewnienia autonomii kulturowej Serbołużyczan ponad granicami kraju.

(3) Serbołużyczanie mają prawo do zachowania i wspierania języka i kultury serbołużyckiej w życiu publicznym oraz ich nauczania w szkołach i przedszkolach.

(4) Na obszarze zamieszkiwania Serbołużyczan język serbołużycki winien być uwzględniony w oficjalnym nazewnictwie i oznakowaniu. Flaga serbołużycka ma kolory niebieski, czerwony i biały.

(5) Prawa Serbołużyczan uregulowane są ustawą. Ma ona zapewnić współuczestnictwo reprezentantów Serbołużyczan w regulowaniu spraw dotyczących Serbołużyczan, w szczególności w zakresie ustawodawstwa.

 

    1. Rozdział 5: Małżeństwo, rodzina, wspólnoty życiowe i dzieci

 

    1. Artykuł 26 (Małżeństwo, rodzina i wspólnoty życiowe)

(1) Małżeństwo i rodzina podlegają ochronie i pomocy społeczności. Szczególną ochroną otacza się matki, osoby samotnie wychowujące dzieci, rodziny wielodzietne oraz rodziny z osobami niepełnosprawnymi.

(2) Uznaje się potrzebę ochrony innych, mających długotrwały charakter wspólnot życiowych.

(3) Osoby doświadczające w małżeństwie, rodzinie lub innej wspólnocie życiowej przemocy psychicznej lub fizycznej mają prawo do uzyskania pomocy i ochrony ze strony społeczności.

(4) Na równi ceni się pracę wykonywaną w gospodarstwie domowym, wychowywanie dzieci, pielęgnowanie w warunkach domowych osób potrzebujących pomocy oraz pracę zawodową.

    1. Artykuł 27 (Ochrona i wychowanie dzieci i młodzieży)

(1) Dzieci jako samodzielne osoby mają prawo do poszanowania swej godności.

(2) Rodzice mają prawo i obowiązek wychowywania swych dzieci.

(3) Dzieci korzystają w szczególny sposób z ochrony państwa i społeczeństwa. Każdy, kto wychowuje dzieci, ma prawo do stosownej pomocy ze strony państwa i względów społeczeństwa.

(4) Dzieciom i młodzieży należy ustawą zapewnić status prawny, który poprzez uznanie rosnącej samodzielności czynić będzie zadość ich rozwijającej się zdolności rozumowania.

(5) Dzieci i młodzież podlegają ochronie przed zaniedbaniem fizycznym i umysłowym oraz znęcaniem. W przypadku zagrożenia dobra dzieci lub młodzieży, zwłaszcza z winy osób powołanych do ich wychowania, obowiązkiem społeczności jest zapewnienie niezbędnej pomocy oraz podjęcie działań przewidzianych ustawą.

(6) Kraj Związkowy, gminy oraz związki gmin wspierają placówki opieki dziennej nad dziećmi oraz placówki organizacji czasu wolnego młodzieży niezależnie od podmiotu, który je prowadzi.

(7) Każde dziecko ma stosownie do ustawy prawo do wychowania, edukacji, opieki i zaopatrzenia w placówce opieki dziennej.

(8) Praca dzieci jest zabroniona.

 

    1. Rozdział 6: Oświata, nauka, sztuka i sport

 

    1. Artykuł 28 (Zasady wychowania i edukacji)

Zadaniem wychowania i edukacji jest wspieranie rozwoju osobowości, samodzielnego myślenia i postępowania w duchu poszanowania godności, wiary i przekonań innych osób, poszanowania demokracji i wolności, woli zapewnienia sprawiedliwości społecznej, życia w pokoju oraz solidarnego współżycia kultur i narodów, a także w poczuciu odpowiedzialności za przyrodę i środowisko naturalne.

 

    1. Artykuł 29 (Prawo do edukacji)

(1) Każdy ma prawo do edukacji.

(2) Kraj Związkowy jest zobowiązany tworzyć publiczne instytucje edukacyjne i wspierać systemy kształcenia zawodowego.

(3) Każdy ma prawo do równego dostępu do publicznych instytucji edukacyjnych niezależnie od swej sytuacji materialnej i socjalnej oraz swych przekonań politycznych. Szczególnym wsparciem należy otoczyć osoby szczególnie uzdolnione, osoby znajdujące się w trudnej sytuacji socjalnej oraz osoby niepełnosprawne.

 

    1. Artykuł 30 (Szkolnictwo)

(1) Istnieje powszechny obowiązek szkolny.

(2) Szkolnictwo podlega nadzorowi Kraju Związkowego. W kształtowaniu szkolnictwa współuczestniczą rodzice, nauczyciele i uczniowie oraz reprezentujące ich gremia i związki.

(3) Szkolnictwo musi zapewniać otwartość, ciągłość nauczania oraz różnorodność ścieżek edukacji.

(4) O przyjęciu do szkoły wyższego stopnia, obok takiego życzenia osób uprawnionych do wychowania, w miarodajnym stopniu decydują umiejętności, wyniki oraz uzdolnienia ucznia.

(5) Kraj Związkowy oraz organa samorządu komunalnego mają obowiązek tworzenia i wspierania szkół. Szkoły te nie pobierają czesnego. Kwestia bezpłatnych pomocy naukowych i dydaktycznych winna być uregulowana ustawą.

(6) Prawo do zakładania szkół przez niezależne podmioty zagwarantowane jest na mocy Artykułu 7 ustęp 4 Ustawy Zasadniczej. Podmioty takie mają prawo do uzyskania dotacji publicznych.

    1. Artykuł 31 (Wolność nauki)

(1) Zagwarantowana jest wolność nauki, badań i dydaktyki.

(2) Badania podlegają ograniczeniom ustawowym, jeżeli mogą one spowodować naruszenie godności człowieka lub zniszczenie naturalnych podstaw życia.

(3) Swoboda dydaktyki nie zwalnia z obowiązku wierności Konstytucji.

 

    1. Artykuł 32 (Szkolnictwo wyższe)

(1) Wyższe uczelnie mają w ramach ustaw prawo do samorządu, w którym partycypują nauczający, inni pracownicy oraz studiujący.

(2) Zapewnia się prawo do zakładania wyższych uczelni przez niezależne podmioty.

(3) Dostęp do wyższych studiów jest otwarty dla każdego, kto posiada świadectwo dojrzałości. Należy ułatwiać zdobywanie świadectwa dojrzałości przez osoby czynne zawodowo oraz dostęp do wyższych studiów bez uzyskania świadectwa dojrzałości.

(4) Kościoły mają prawo do zakładania i utrzymywania własnych placówek o charakterze wyższych uczelni, służących kształceniu duchownych. Dotyczy to także wspólnot religijnych. Obsady stanowisk kierowników katedr na wydziałach teologii uczelni państwowych dokonuje się w uzgodnieniu z Kościołami.

(5) Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

    1. Artykuł 33 (Dokształcanie)

(1) Podnoszenie kwalifikacji zawodowych dorosłych winno być wspierane przez Kraj Związkowy, gminy oraz związki gmin. Zapewnia się prawo do tworzenia placówek dokształcających przez niezależne podmioty.

(2) Każdy ma prawo do zwolnienia z wykonywania obowiązków pracowniczych w celu dokształcania zawodowego, kulturalnego lub politycznego. Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

 

    1. Artykuł 34 (Sztuka i kultura)

(1) Sztuka jest niezależna. Wymaga ona wsparcia publicznego, w szczególności poprzez wspieranie artystów.

(2) Życie kulturalne w swej różnorodności oraz upowszechnianie dziedzictwa kulturowego korzystają ze wsparcia publicznego. Dzieła sztuki i pomniki kultury podlegają ochronie Kraju Związkowego, gmin oraz związków gmin.

(3) Kraj Związkowy, gminy oraz związki gmin wspierają udział w życiu kulturalnym i umożliwiają dostęp do dóbr kultury.

 

    1. Artykuł 35 (Sport)

Sport jest zasługującą na wspomaganie częścią życia. Wsparcie na rzecz sportu, świadczone przez Kraj związkowy, gminy oraz związki gmin, uwzględnia wyważony i czyniący zadość potrzebom stosunek pomiędzy sportem masowym i sportem wyczynowym. Winno ono uwzględniać szczególne potrzeby młodzieży szkolnej, studentów, seniorów i osób niepełnosprawnych.

.

 

    1. Rozdział 7: Kościoły i wspólnoty wyznaniowe

 

    1. Artykuł 36 (Status prawny)

(1) Kościół państwowy nie istnieje.

(2) Kościoły i wspólnoty wyznaniowe regulują swoje sprawy i zarządzają nimi samodzielnie w granicach powszechnie obowiązującego prawa. Nadają one swoje urzędy bez udziału państwa lub podmiotów świeckich.

(3) Kraj Związkowy uznaje publiczną misję Kościołów i wspólnot wyznaniowych. Są one podmiotami prawa publicznego, o ile były nimi dotąd. Inne wspólnoty wyznaniowe otrzymują na wniosek takie same prawa, jeśli ich statut i liczba członków stanowią trwałą gwarancję, iż nie popadną w sprzeczność z zasadami i podstawowymi prawami obywatelskimi, zawartymi w Artykule 2 ustęp 1 niniejszej Konstytucji.

(4) Kościoły i wspólnoty wyznaniowe, o ile są podmiotami prawa publicznego, mogą pobierać od swoich członków podatki na podstawie państwowych list podatkowych.

(5) Stowarzyszenia powołane dla wspólnego kultywowania określonego światopoglądu traktowane są na równi ze wspólnotami wyznaniowymi.

 

    1. Artykuł 37 (Prawo do własności i świadczenia państwa)

(1) Zapewnione jest prawo do własności i inne prawa Kościołów, wspólnot wyznaniowych i ich instytucji na ich majątku przeznaczonym do realizacji celów kultu, celów edukacyjnych i dobroczynnych.

(2) Świadczenia Kraju Związkowego i podmiotów samorządu komunalnego, przysługujące Kościołom i wspólnotom wyznaniowym z mocy ustawy, umów i innych tytułów prawnych, mogą być zmienione tylko drogą porozumienia. O ile takie porozumienie dotyczy Kraju Związkowego, wymaga ono potwierdzenia ustawą krajową.

 

    1. Artykuł 38 (Duszpasterstwo)

W domach opieki, szpitalach, zakładach karnych i podobnych instytucjach publicznych, jak również w Policji należy w miarę istniejących potrzeb umożliwić Kościołom i wspólnotom wyznaniowym odbywanie nabożeństw, duszpasterstwo i inne czynności religijne. W zakresie tym zastosowanie znajduje Artykuł 13 ustęp 3.

 

    1. Rozdział 8: Przyroda i środowisko naturalne

 

    1. Artykuł 39 (Ochrona naturalnych podstaw życia)

(1) Ochrona przyrody, środowiska i ukształtowanego historycznie krajobrazu jako podstaw obecnego i przyszłego życia jest obowiązkiem Kraju Związkowego i wszystkich ludzi.

(2) Każdy ma prawo do ochrony swej nietykalności cielesnej przed obrażeniami i niemożliwymi do zaakceptowania zagrożeniami, będącymi skutkiem zmian naturalnych podstaw życia.

(3) Zwierzętom i roślinom należy okazywać poszanowanie jako istotom żywym. Należy zachować i chronić gatunki oraz przystosowane do ich potrzeb obszary życiowe.

(4) Polityka państwa w zakresie środowiska naturalnego winna oddziaływać na rzecz oszczędnego zużycia i ponownego wykorzystania surowców, jak również oszczędnego wykorzystania energii.

(5) Kraj związkowy, gminy, związki gmin i inne podmioty prawa publicznego mają obowiązek ochrony środowiska przed szkodami i obciążeniami oraz winny dbać o usunięcie względnie wyrównanie szkód w środowisku. Przedsięwzięcia publiczne i prywatne wymagają wykazania ich nieszkodliwości dla środowiska zgodnie z przepisami ustawy. Prawo własności może ulec ograniczeniu, jeżeli korzystanie z niego powoduje w sposób sprzeczny z prawem ciężkie szkody lub zagrożenia dla środowiska.

(6) Utylizacja odpadów powstałych poza obszarem Kraju Związkowego jest, z uwzględnieniem szczególnej sytuacji Berlina, dopuszczalna tylko w wyjątkowych przypadkach i winna być wykluczona, jeżeli właściwości odpadów powodują szczególne zagrożenie dla zdrowia i środowiska. Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

(7) Kraj Związkowy, gminy oraz związki gmin są zobowiązane do gromadzenia i dokumentowania informacji o obecnych i oczekiwanych obciążeniach środowiska naturalnego. Na właścicielach i operatorach urządzeń i instalacji ciąży obowiązek wyjawienia odpowiednich informacji. Prawo dostępu do tych informacji przysługuje każdemu, o ile nie stoi temu na przeszkodzie nadrzędny interes publiczny lub prywatny. Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

(8) Powództwo zbiorowe, wnoszone w interesie powszechnym lub w interesie członków organizacji, jest dopuszczalne. Uznane organizacje ekologiczne mają prawo uczestnictwa w postępowaniach administracyjnych, które dotyczą naturalnych podstaw życia. Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

(9) Kraj Związkowy działa na rzecz tego, ażeby na jego terytorium nie projektowano, produkowano ani nie składowano broni jądrowej, biologicznej lub chemicznej.

 

    1. Artykuł 40 (Ziemia i grunty)

(1) Użytkowanie ziemi i wód wiąże się ze szczególnym zobowiązaniem wobec interesów ogółu i przyszłych pokoleń. Obrót nimi może być ograniczony ustawą. Ziemia i grunty należące do Kraju Związkowego mogą być zbywane tylko zgodnie z przepisami ustawy. Ich wykorzystanie należy regulować priorytetowo poprzez stosunki dzierżawy i wieczystego użytkowania.

(2) Wydobywanie bogactw naturalnych wymaga zezwolenia ze strony państwa. Szczególną wagę należy przy tym nadać interesowi publicznemu, wyrażającemu się w użytkowaniu ziemi i gruntów w sposób zapewniający ich ochronę.

(3) Kraj Związkowy, gminy oraz związki gmin są zobowiązane utrzymać, a w razie potrzeby otworzyć dla ogółu swobodny dostęp do przyrody, a w szczególności do gór, lasów, jezior i rzek, przestrzegając przy tym zasad ochrony środowiska naturalnego.

(4) Należy wspierać tworzenie i utrzymanie parków narodowych, rezerwatów przyrody i krajobrazu. Pomniki przyrody znajdują się pod publiczną ochroną. Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

(5) Kraj Związkowy działa na rzecz nasilonego przywracania do użytkowania cywilnego nieruchomości gruntowych użytkowanych do celów wojskowych.

 

    1. Rozdział 9: Własność, gospodarka, praca i bezpieczeństwo socjalne

 

    1. Artykuł 41 (Prawo do własności i dziedziczenia)

(1) Zapewnia się prawo do własności i dziedziczenia. Ich treść i ograniczenia określają ustawy.

(2) Własność zobowiązuje. Korzystanie z niej winno zarazem służyć dobru ogółu.

(3) Kraj Związkowy wspiera szerokie rozproszenie własności, a w szczególności tworzenie majątku pracowników poprzez partycypację we własności środków produkcji.

(4) Wywłaszczenie dopuszczalne jest tylko w interesie powszechnym. Może ono nastąpić tylko w drodze lub na mocy ustawy, która reguluje rodzaj i wysokość odszkodowania. Odszkodowanie winno być określone na podstawie sprawiedliwego wyważenia interesów ogółu i strony zainteresowanej.

(5) Ziemia i grunty, bogactwa naturalne i środki produkcji mogą być w interesie powszechnym, w drodze ustawy, która reguluje rodzaj i wysokość odszkodowania, przekształcone we własność społeczną lub w inną formę własności. W zakresie odszkodowania obowiązuje odpowiednio przepis ustępu 4 zdanie 3.

 

    1. Artykuł 42 (Gospodarka)

(1) Każdy ma prawo do swobodnego rozwijania własnej inicjatywy gospodarczej, o ile nie narusza przez to praw innych osób i nie uchybia Konstytucji i zgodnym z nią ustawom. Kraj Związkowy dąży do zapewnienia konkurencji i równości szans.

(2) Życie gospodarcze rozwija się zgodnie z zasadami ustrojowymi gospodarki rynkowej, sprawiedliwej społecznie i czyniącej zadość wymogom ochrony środowiska naturalnego. Nadużywanie siły gospodarczej jest niedopuszczalne i należy je uniemożliwić.

 

    1. Artykuł 43 (Rolnictwo i leśnictwo)

(1) Użytkowanie gruntów przez rolnictwo i leśnictwo musi być ukierunkowane na wykorzystanie stosownie do miejscowych warunków, na zapewnienie stabilnej urodzajności i niepowodowanie szkodliwych skutków ekologicznych.

(2) Kraj Związkowy wspiera w szczególności wkład rolnictwa i leśnictwa na rzecz pielęgnowania ukształtowanego historycznie krajobrazu, zachowania obszarów wiejskich oraz ochrony środowiska naturalnego.

 

    1. Artykuł 44 (Wsparcie strukturalne)

Kraj Związkowy zapewnia wsparcie strukturalne regionom, kierując się celem stworzenia i utrzymania równoważnych warunków życia i pracy we wszystkich częściach kraju.

 

    1. Artykuł 45 (Bezpieczeństwo socjalne)

(1) Kraj Związkowy jest w ramach swoich sił zobowiązany zapewnić realizację prawa do bezpieczeństwa socjalnego na wypadek choroby, wypadku, inwalidztwa, niepełnosprawności, konieczności opieki oraz w wieku podeszłym. Zabezpieczenie socjalne winno umożliwić godne i samodzielne kształtowanie własnego życia.

(2) W trudnych sytuacjach, które nie pozwalają na zapewnienie godnego życia i nie mogą być usunięte własnym wysiłkiem i własnymi środkami, przysługuje prawo do pomocy społecznej.

(3) Państwo wspiera tworzenie i utrzymanie placówek w zakresie doradztwa, opieki i pielęgnacji dla osób w podeszłym wieku, na wypadek choroby, niepełnosprawności, inwalidztwa lub potrzeby zapewnienia opieki pielęgnacyjnej, jak również placówek tworzonych dla innych celów socjalnych i charytatywnych, niezależnie od rodzaju podmiotu je prowadzącego. W domach opieki pensjonariuszom przysługuje prawo współdecydowania.

 

    1. Artykuł 46 (Pomoc w przypadkach zagrożeń)

Każdy człowiek zobowiązany jest w ramach wyznaczonych ustawą udzielić pomocy w razie wypadków, katastrof i wystąpienia szczególnych zagrożeń.

 

    1. Artykuł 47 (Mieszkanie)

(1) Kraj Związkowy w miarę swych sił zobowiązany jest zadbać o urzeczywistnienie prawa do stosownego mieszkania, czyniąc to w szczególności poprzez wspieranie własności mieszkań, działania w zakresie społecznego budownictwa mieszkaniowego, ochronę najemców i dopłaty do czynszu.

(2) Eksmisja z mieszkania może zostać dokonana tylko wtedy, jeżeli zapewniony jest zastępczy lokal mieszkalny. Ważąc interesy należy w szczególnym stopniu uwzględnić znaczenie mieszkania dla prowadzenia godnego życia.

 

    1. Artykuł 48 (Praca)

(1) Kraj Związkowy jest w miarę swych sił zobowiązany, ażeby prowadząc politykę pełnego zatrudnienia i wspierania pracy urzeczywistnić prawo do pracy, które obejmuje prawo każdego do zapewnienia sobie środków utrzymania poprzez wykonywanie swobodnie wybranej pracy.

(2) Zapewnia się nieodpłatne doradztwo zawodowe i pośrednictwo pracy. Jeżeli nie jest możliwe przedłożenie stosownej oferty pracy, przysługuje prawo do przekwalifikowania, dokształcania zawodowego i uzyskania środków na utrzymanie.

(3) Pracownicy mają prawo do bezpiecznych, zdrowych i godnych warunków pracy. Mężczyznom i kobietom przysługuje jednakowe wynagrodzenia za równą pracę.

(4) Osobom uczącym się zawodu, kobietom w ciąży, osobom samotnie wychowującym dzieci, chorym, niepełnosprawnym oraz pracownikom w starszym wieku należy się szczególna ochrona przed wypowiedzeniem.

 

    1. Artykuł 49 (Wolność wyboru zawodu)

(1) Każdy ma prawo do swobodnego wyboru i wykonywania zawodu. W swobodę tę ingerować wolno tylko w drodze lub na mocy ustawy.

(2) Publiczne i równe dla wszystkich obowiązki świadczenia pracy lub służby dopuszczalne są tylko w szczególnych, określonych ustawą celach.

 

    1. Artykuł 50 (Współdecydowanie)

Zatrudnieni i ich związki zawodowe mają stosownie do ustaw prawo do współdecydowania w sprawach zakładów pracy, przedsiębiorstw i jednostek służbowych.

 

    1. Artykuł 51 (Prawo zrzeszania się pracowników w związkach zawodowych i prawo do strajku)

(1) Prawo do tworzenia związków (koalicji) w celu zachowania i wspierania rozwoju warunków pracy i warunków ekonomicznych jest zapewnione dla każdego i dla wszystkich zawodów. Porozumienia, których celem jest ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z tego prawa, są nieważne, a podejmowane w tym kierunku działania są bezprawne.

(2) Prawo do zrzeszania się w związkach zawodowych obejmuje w szczególności zdolność zawierania układów zbiorowych pracy, które mogą zostać ogłoszone za powszechnie obowiązujące. Związki zawodowe mają stosownie do ustaw prawo dostępu do wszystkich zakładów pracy, przedsiębiorstw i jednostek służbowych. Prawo do strajku jest zapewnione.

 

    1. Rozdział 10: Postępowanie sądowe i wykonanie kary

 

    1. Artykuł 52 (Podstawowe prawa obywatelskie przed sądem)

(1) Sądy wyjątkowe są niedopuszczalne. Nikogo nie wolno pozbawić jego ustawowego sędziego.

(2) Sądy do specjalnych zakresów rzeczowych mogą być tworzone tylko ustawą.

(3) Przed sądem wszyscy ludzie są równi i mają prawo do wysłuchania przed sądem.

(4) Każdy ma prawo do uczciwego i sprawnego postępowania przed niezawisłym i bezstronnym sądem. Wyłączenie jawności może nastąpić tylko stosownie do ustawy.

(5) Nikogo nie wolno zmuszać do zeznawania przeciwko sobie samemu lub przeciwko określonym w ustawie osobom bliskim.

 

    1. Artykuł 53 (Podstawowe prawa obywatelskie w postępowaniu karnym)

(1) Kara za popełniony czyn może być orzeczona tylko wtedy, jeżeli był on karalny zanim został popełniony.

(2) Każdy obwiniony lub oskarżony o czyn karalny winien być traktowany jako niewinny aż do skazania go prawomocnym wyrokiem.

(3) Nikt nie może na podstawie powszechnych ustaw karnych być wielokrotnie karany za ten sam czyn.

(4) Obwiniony może w każdej fazie postępowania skorzystać z pomocy obrońcy.

 

    1. Artykuł 54 (Wykonanie kary)

(1) W trakcie wykonywania kary należy respektować godność człowieka; wykonywanie kary musi być nakierowane na przygotowanie więźnia do prowadzenia w przyszłości życia w poczuciu społecznej odpowiedzialności i wolnego od czynów karalnych.

(2) Zwolnionemu więźniowi przysługuje stosownie do ustaw prawo do pomocy w reintegracji.

 

    1. 3. Część główna: Organizacja państwa

 

    1. Rozdział 1: Parlament Krajowy

 

    1. Artykuł 55 (Parlament Krajowy)

(1) Parlament Krajowy jest wybieralnym przedstawicielstwem Narodu.

(2) Opozycja jest istotnym składnikiem demokracji parlamentarnej. Ma ona prawo do równości szans.

 

    1. Artykuł 56 (Niezawisłość mandatu deputowanych)

(1) Deputowani są przedstawicielami całego narodu, nie są związani nakazami i instrukcjami. Nikomu nie wolno zmuszać deputowanego do działań sprzecznych z jego sumieniem lub przekonaniami.

(2) Deputowani mają w szczególności prawo do zabierania głosu w Parlamencie Krajowym i jego komisjach, składania interpelacji i wniosków oraz do oddawania swego głosu podczas wyborów i głosowań. Na interpelacje skierowane do rządu winni uzyskać niezwłoczną odpowiedź, udzieloną według najlepszej wiedzy i w wyczerpujący sposób. Regulacje szczegółowe zawiera Regulamin.

(3) Deputowanym należy zapewnić wstęp do urzędów i instytucji Kraju Związkowego. Urzędy i instytucje zobowiązane są udzielić im na żądanie informacji, w tym także z plików danych, oraz udostępnić akta i wszelkie inne dokumenty urzędowe. Z żądaniem takim zwracają się oni do Rządu Krajowego lub, o ile jej to dotyczy, do Krajowej Izby Obrachunkowej. Udostępnienie informacji oraz przedłożenie akt i innych dokumentów urzędowych winno nastąpić niezwłocznie i w pełnym zakresie.

(4) Udzielenia informacji lub przedłożenia akt i innych dokumentów urzędowych odmówić można tylko wtedy, jeśli dochowania tajemnicy wymaga w konieczny sposób nadrzędny interes publiczny lub prywatny. Decyzję wraz z uzasadnieniem należy podać do wiadomości deputowanego.

 

    1. Artykuł 57 (Indemnitet)

Deputowany nie może być w żadnym czasie ścigany sądownie lub dyscyplinarnie, ani też w inny sposób pociągnięty do odpowiedzialności poza Parlamentem Krajowym z powodu swego głosowania lub wystąpienia na forum Parlamentu Krajowego, jednej z jego komisji lub frakcji. Nie dotyczy to oszczerczego znieważenia.

    1. Artykuł 58 (Immunitet)

Wszelkie czynności o charakterze ścigania karnego, wymierzone przeciwko osobie deputowanego, każde zastosowanie aresztu lub innego ograniczenia jego osobistej wolności, winny być na żądanie Parlamentu Krajowego wstrzymane, jeżeli wpływają one negatywnie na pracę parlamentarną Parlamentu Krajowego.

    1. Artykuł 59 (Prawo odmowy złożenia zeznań)

Deputowani mają prawo odmowy złożenia zeznań na temat osób, które zawierzyły im jako deputowanym oraz na temat faktów, o których zyskali poufną wiedzę jako deputowani. W zakresie objętym prawem odmowy złożenia zeznań niedopuszczalne jest stosowanie środków przeszukania i konfiskaty. Prawo do odmowy złożenia zeznań nie wygasa wraz z zakończeniem sprawowania mandatu przez deputowanego.

    1. Artykuł 60 (Rekompensata)

Członkowie Parlamentu Krajowego otrzymują rekompensatę odpowiadającą ponoszonej odpowiedzialności i zapewniającą ich niezawisłość. Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

    1. Artykuł 61 (Postawienie deputowanego w stan oskarżenia)

(1) Deputowany, który z żądzy zysku nadużywa swojego wpływu lub swojej wiedzy, posiadanej jako deputowany, czyniąc to w sposób dotkliwie narażający powagę Parlamentu Krajowego, może być postawiony przed Sądem Konstytucyjnym.

(2) Wniosek o postawienie w stan oskarżenia musi być podpisany przez co najmniej jedną trzecią członków Parlamentu Krajowego i wymaga aprobaty dwóch trzecich członków Parlamentu Krajowego.

(3) Sąd Konstytucyjny może orzec utratę mandatu.

    1. Artykuł 62 (Kadencja, rozpisanie wyborów)

(1) Parlament Krajowy wybierany jest z zastrzeżeniem poniższych postanowień na okres pięciu lat. Nowe wybory odbywają się najwcześniej w pięćdziesiąt siedem i najpóźniej w sześćdziesiąt miesięcy od rozpoczęcia kadencji. Przewodniczący Parlamentu Krajowego wyznacza dzień wyborów w uzgodnieniu z Prezydium Parlamentu Krajowego.

(2) Parlament Krajowy może się rozwiązać uchwałą większości dwóch trzecich głosów swych członków.

(3) W przypadku rozwiązania Parlamentu Krajowego nowe wybory odbywają się w przeciągu siedemdziesięciu dni.

(4) Parlament Krajowy zbiera się najpóźniej trzydziestego dnia po swym wyborze. Z tą chwilą kończy się kadencja poprzedniego Parlament Krajowego.

    1. Artykuł 63 (Kontrola prawidłowości wyborów)

(1) Kontrola prawidłowości wyborów jest zadaniem Parlamentu Krajowego. Decyduje on również o tym, czy deputowany utracił swój mandat w Parlamencie Krajowym.

(2) Na decyzję Parlamentu Krajowego wnieść można zażalenie do Sądu Konstytucyjnego.

(3) Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

    1. Artykuł 64 (Posiedzenia)

(1) Przewodniczący Parlamentu Krajowego może zwołać Parlament Krajowy o każdej porze. Musi on zwołać Parlament Krajowy niezwłocznie, jeżeli zażąda tego co najmniej jedna piąta członków Parlamentu Krajowego lub Rząd Krajowy.

(2) Parlament Krajowy obraduje jawnie. Jawność można wykluczyć głosami dwóch trzecich obecnych deputowanych. Wniosek w tej sprawie rozpatrywany jest na niejawnym posiedzeniu. W razie wykluczenia jawności obrad należy przedstawić publiczne uzasadnienie.

(3) Zgodne z prawdą relacje z jawnych posiedzeń Parlamentu Krajowego i jego komisji wolne są od wszelkiej odpowiedzialności.

    1. Artykuł 65 (Podejmowanie uchwał)

Parlament Krajowy podejmuje swe uchwały większością oddanych głosów, chyba że niniejsza Konstytucja stanowi inaczej. W przypadku wyborów, które przeprowadza Parlament Krajowy, mogą być dopuszczone wyjątki na podstawie ustawy lub Regulaminu Parlamentu Krajowego.

 

    1. Artykuł 66 (Obowiązek obecności i prawo wstępu)

(1) Jedna piąta obecnych członków Parlamentu Krajowego lub jedna trzecia członków komisji parlamentarnej może zażądać obecności każdego z członków Rządu Krajowego.

(2) Członkowie Rządu Krajowego mają prawo wstępu na posiedzenia Parlamentu Krajowego i jego komisji. Członkowie rządu mają prawo zabierania głosu. Bliższe zasady ustala Regulamin.

(3) Ustęp 2 nie obowiązuje w odniesieniu do komisji kontrolnych.

 

    1. Artykuł 67 (Frakcje parlamentarne)

(1) Frakcje parlamentarne składają się z członków Parlamentu Krajowego. Współuczestniczą one jako samodzielne i niezawisłe oraz wyposażone w prawa i obowiązki podmioty w pracach Parlamentu Krajowego i wspierają parlamentarny proces kształtowania woli politycznej. W tym zakresie mają prawo do stosownego wyposażenia. Utworzenie frakcji po ukonstytuowaniu się Parlamentu Krajowego wymaga jego zgody. Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

(2) Praktykowanie dyscypliny frakcyjnej jest niedopuszczalne.

    1. Artykuł 68 (Regulamin)

Parlament Krajowy nadaje sobie Regulamin.

    1. Artykuł 69 (Prezydium)

(1) Parlament Krajowy wybiera na swym pierwszym posiedzeniu ze swego grona Prezydium, składające się z przewodniczącego, wiceprzewodniczącego i dalszych członków. Każda frakcja ma prawo do reprezentacji w Prezydium.

(2) Przewodniczący, wiceprzewodniczący oraz inni członkowie Prezydium mogą być odwołani z funkcji uchwałą Parlamentu Krajowego. Odwołanie jest ważne za zgodą dwóch trzecich członków Parlamentu Krajowego.

(3) Prawa i obowiązki Prezydium i jego członków reguluje Regulamin Parlamentu Krajowego.

(4) Przewodniczący reprezentuje Parlament Krajowy na zewnątrz. Mianuje i odwołuje on pracowników Parlamentu Krajowego. Sprawuje prawo gospodarza oraz posiada prerogatywy policyjne w gmachu Parlamentu Krajowego. Dokonanie przeszukania lub konfiskaty w pomieszczeniach Parlamentu Krajowego dopuszczalne jest tylko za zgodą Przewodniczącego Parlamentu Krajowego. Rozporządza on wpływami i wydatkami Parlamentu Krajowego stosownie do planu budżetowego.

    1. Artykuł 70 (Komisje)

(1) Parlament Krajowy tworzy ze swego grona komisje.

(2) Ustalenia składu komisji oraz powierzenia przewodnictwa komisji dokonać należy zgodnie z zasadą wyborów proporcjonalnych. Każdej frakcji przysługuje prawo do nominowania co najmniej jednego ze swych członków do każdej komisji. Deputowani, którzy nie należą do żadnej frakcji, mają prawo do udziału w pracach jednej komisji z prawem głosu.

(3) Komisje działają w ramach zadań powierzonych im przez Parlament Krajowy. W ramach swego zakresu zadań mogą one zajmować się określoną sprawą z własnej inicjatywy oraz przedkładać rekomendacje Parlamentowi Krajowemu.

 

    1. Artykuł 71 (Komisja petycyjna)

(1) Komisja petycyjna decyduje w sprawach podań złożonych do Parlamentu Krajowego, o ile nie są one przedmiotem decyzji samego Parlamentu Krajowego.

(2) Wszystkie urzędy i organa administracyjne Kraju Związkowego oraz szczebla komunalnego zobowiązane są na żądanie Komisji zapewnić jej o każdej porze dostęp oraz udostępnić informacje, w tym również z plików danych, a także akta i wszelkie inne dokumenty urzędowe. W sprawach dotyczących wymiaru sprawiedliwości sądy zobowiązane są jedynie do udzielenia pomocy informacyjnej.

(3) Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

 

    1. Artykuł 72 (Komisje kontrolne)

(1) Parlament Krajowy ma prawo, a na wniosek jednej piątej swych członków posiada obowiązek powołania komisji kontrolnej. Przedmiot czynności kontrolnych winien być określony uchwałą. Zadanie kontrolne nie może być zmienione wbrew woli wnioskodawców.

(2) W przypadku powołania każdej nowej komisji kontrolnej przewodnictwo komisji przechodzi z frakcji na frakcję w kolejności ich liczebności. Przewodniczący komisji nie ma prawa udziału w głosowaniach komisji.

(3) Komisje kontrolne mają prawo do wnoszenia i badania dowodów. Są one do tego zobowiązane, jeżeli wniosek taki złożą wnioskodawcy lub jedna piąta członków komisji. Wnoszenie i badanie dowodów jest niedopuszczalne, jeżeli w sposób oczywisty nie mieści się ono w ramach powierzonego komisji zadania. Tajemnica korespondencji, poczty i telekomunikacji pozostaje w mocy. Sądy, urzędy i organa administracyjne Kraju Związkowego i szczebla komunalnego są zobowiązane udzielić pomocy prawnej i urzędowej, włącznie z wniesieniem dowodów i przedłożeniem akt.

(4) Raporty komisji kontrolnych nie podlegają weryfikacji przez sądy. Wolą sądów jest uznanie stwierdzonego stanu faktycznego.

(5) Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

    1. Artykuł 73 (Komisje doraźne)

Parlament Krajowy ma prawo powoływania komisji doraźnych. Każda frakcja uprawniona jest do nominowania co najmniej jednego ze swych członków do każdej komisji doraźnej. Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

    1. Artykuł 74 (Krajowi Pełnomocnicy)

(1) W celu zagwarantowania podstawowego prawa obywateli do ochrony danych zgodnie z Artykułem 11, Parlament Krajowy wybiera bez debaty Krajowego Pełnomocnika ds. ochrony danych. Przed dokonaniem jego wyboru odbywa się wysłuchanie przed komisją określoną przez Parlament Krajowy. Pełnomocnika Krajowego mianuje Przewodniczący Parlamentu Krajowego, który też sprawuje nad nim nadzór służbowy. Pełnomocnik Krajowy sprawuje swój urząd w sposób niezawisły i podlega tylko ustawie. Może on w każdej chwili zwrócić się do Parlamentu Krajowego. Wszystkie urzędy i organa administracyjne Kraju Związkowego i szczebla komunalnego są zobowiązane na żądanie przedłożyć mu lub wydać akta i wszelkie inne dokumenty urzędowe, udzielić informacji z plików danych oraz zapewnić dostęp do wszystkich pomieszczeń służbowych.

(2) Parlament Krajowy może wybrać dalszych pełnomocników.  W tym zakresie obowiązuje odpowiednio Ustęp 1 zdanie 3, o ile ustawa nie stanowi inaczej.

(3) Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

 

    1. Rozdział 2: Ustawodawstwo

 

    1. Artykuł 75 (Inicjatywa ustawodawcza)

Projekty ustaw mogą być wnoszone w łonie Parlamentu Krajowego, przez Rząd Krajowy lub w drodze społecznej inicjatywy ustawodawczej.

 

    1. Artykuł 76 (Inicjatywa społeczna)

(1) Wszyscy mieszkańcy mają prawo do przedkładania Parlamentowi Krajowemu, w ramach jego właściwości, określonych przedmiotów procesu kształtowanie woli politycznej. Tego rodzaju inicjatywa społeczna może dotyczyć również projektów ustaw oraz wniosków o rozwiązanie Parlamentu Krajowego. Pod taką inicjatywą złożyć musi swe podpisy co najmniej dwadzieścia tysięcy mieszkańców, zaś w przypadku wniosków o rozwiązanie Parlamentu Krajowego co najmniej sto pięćdziesiąt tysięcy uprawnionych do głosowania. Ich przedstawicielom przysługuje prawo do wysłuchania.

(2) Nie są dopuszczalne inicjatywy, których przedmiotem jest budżet kraju związkowego, uposażenia służbowe i pobory emerytalne, podatki oraz decyzje personalne.

 

    1. Artykuł 77 (Społeczna inicjatywa ustawodawcza)

(1) Jeżeli Parlament Krajowy w przeciągu czterech miesięcy nie zaaprobuje wniosku o rozwiązanie Parlamentu Krajowego lub innego projektu, wniesionego w trybie Artykułu 76, wówczas na żądanie przedstawicieli odnośnej inicjatywy do skutku dochodzi społeczna inicjatywa ustawodawcza.

(2) Jeżeli Rząd Krajowy lub jedna trzecia członków Parlamentu Krajowego uzna społeczną inicjatywę ustawodawczą za niedopuszczalną, to zobowiązani są wystąpić do Sądu Konstytucyjnego.

(3) Społeczna inicjatywa ustawodawcza jest prawnie skuteczna, jeżeli w przeciągu czterech miesięcy uzyskała poparcie co najmniej osiemdziesięciu tysięcy uprawnionych do głosowania. Wniosek o rozwiązanie Parlamentu Krajowego wymaga poparcia co najmniej dwustu tysięcy uprawnionych do głosowania.

 

    1. Artykuł 78 (Referendum)

(1) Jeżeli Parlament Krajowy w przeciągu dwóch miesięcy nie zaaprobuje społecznej inicjatywy ustawodawczej, wówczas w przeciągu następnych trzech miesięcy należy przeprowadzić referendum. Parlament Krajowy może poddać pod głosowanie konkurencyjny projekt ustawy bądź też inny projekt, wniesiony zgodnie z Artykułem 76. Przewodniczący Parlamentu Krajowego winien w stosownej formie opublikować projekty ustaw lub inne poddane pod głosowanie projekty wraz z objaśnieniami.

(2) Projekt ustawy lub inny projekt wniesiony zgodnie z Artykułem 76 uważa się za przyjęty w referendum, jeżeli zaaprobowany został przez większość osób, które głosowały, jednakże przez co najmniej jedną czwartą ogółu uprawnionych do głosowania.

(3) W przypadku zmian w Konstytucji oraz wniosków o rozwiązanie Parlamentu Krajowego za zmianą Konstytucji oraz wnioskiem o rozwiązanie Parlamentu Krajowego muszą zagłosować dwie trzecie osób, które głosowały, jednakże co najmniej połowa ogółu uprawnionych do głosowania. Liczone są tylko ważne głosy za i przeciw.

 

    1. Artykuł 79 (Zmiany Konstytucji)

Konstytucja może być zmieniona tylko w drodze ustawy, która w sposób jednoznaczny zmienia lub uzupełnia brzmienie Konstytucji. W tym celu wymagana jest zgoda większości dwóch trzecich członków Parlamentu lub wyrażona w referendum zgodnie z Artykułem 78 ustęp 3.

 

    1. Artykuł 80 (Rozporządzenia z mocą ustawy)

Upoważnienie do wydania rozporządzenia z mocą ustawy może być udzielone tylko poprzez ustawę. Ustawa musi określać treść, cel i zakres udzielonego upoważnienia. W rozporządzeniu należy podać podstawę prawną. Jeżeli ustawa przewiduje, że upoważnienie może być przeniesione dalej, to do przeniesienia tego upoważnienia wymagane jest wydanie rozporządzenia z mocą ustawy.

 

    1. Artykuł 81 (Ogłaszanie, wejście w życie)

(1) Przewodniczący Parlamentu Krajowego niezwłocznie dokonuje sporządzenia ustaw uchwalonych przez Parlament Krajowy lub przyjętych w drodze referendum i ogłasza je w Dzienniku Ustaw i Rozporządzeń Kraju Związkowego Brandenburgia.

(2) Rozporządzenia z mocą ustawy są sporządzane i ogłaszane w Dzienniku Ustaw i Rozporządzeń Kraju Związkowego Brandenburgia przez podmioty, które je wydają, z zastrzeżeniem innych przepisów ustawowych.

(3) Każda ustawa i każde rozporządzenie z mocą ustawy winny określać dzień wejścia w życie. W przypadku braku takiego postanowienia wchodzą one w życie w czternastym dniu liczonym od upływu dnia, w którym wydany został Dziennik Ustaw.

(4) Zgodnie z przepisem ustawy, sporządzenia ustaw i rozporządzeń z mocą ustawy oraz ich ogłoszenia można dokonać w formie elektronicznej.

    1. 3. Rozdział: Rząd Krajowy

 

    1. Artykuł 82 (Skład)

Rząd Kraju Związkowego Brandenburgia tworzą premier i ministrowie Rządu Krajowego.

 

    1. Artykuł 83 (Wybór premiera)

(1) Parlament Krajowy wybiera premiera większością głosów swoich członków, bez debaty w głosowaniu tajnym. Prawo zaproponowania kandydata posiada każdy deputowany.

(2) Jeżeli w pierwszym głosowaniu żaden z zaproponowanych kandydatów nie otrzyma większości głosów, wówczas zarządza się drugą turę głosowania. Jeżeli również w tej turze głosowania nie zostanie wyłoniony zwycięzca, wówczas wybrany zostaje kandydat, który w kolejnej turze głosowania uzyskał najwięcej głosów.

(3) Jeżeli wybór premiera nie dojdzie do skutku w przeciągu trzech miesięcy od dnia ukonstytuowania się Parlamentu Krajowego, to Parlament Krajowy uważa się za rozwiązany.

 

    1. Artykuł 84 (Mianowanie i odwoływanie ministrów)

Premier mianuje i odwołuje ministrów.

 

    1. Artykuł 85 (Upływ okresu sprawowania urzędu)

(1) Okres sprawowania urzędu premiera upływa z chwilą zgromadzenia się nowo wybranego Parlamentu Krajowego, okres sprawowania urzędu ministrów upływa także w każdym innym wypadku zakończenia sprawowania urzędu przez premiera. Premier i ministrowie mogą o każdym czasie zadeklarować swe ustąpienie.

(2) Premier, a na jego wniosek także ministrowie, zobowiązani są sprawować swe urzędy do chwili rozpoczęcia urzędowania przez swych następców.

 

    1. Artykuł 86 (Konstruktywne wotum nieufności)

(1) Parlament Krajowy może wyrazić premierowi wotum nieufności tylko w ten sposób, że głosami większości swych członków dokona wyboru jego następcy.

(2) Pomiędzy debatą w Parlamencie Krajowym nad takim wnioskiem, a dokonaniem wyboru musi upłynąć co najmniej czterdzieści osiem godzin, jednakże nie więcej niż siedem dni.

 

    1. Artykuł 87 (Wotum zaufania)

Jeżeli wniosek premiera do Parlamentu Krajowego o wyrażenie mu wotum zaufania nie uzyska poparcia większości członków Parlamentu Krajowego, wówczas Parlament Krajowy może rozwiązać się w przeciągu dwudziestu dni, jeśli do tego terminu nie wybierze nowego premiera głosami większości swych członków. Jeżeli Parlament Krajowy nie skorzysta z tych uprawnień, wówczas premier ma prawo rozwiązać Parlament Krajowy w przeciągu następnych dwudziestu dni.

    1. Artykuł 88 (Przysięga)

Premier i ministrowie Rządu Krajowego składają przed objęciem urzędu następującą przysięgę przed Parlamentem Krajowym:

“Przysięgam, że wszystkie swoje siły poświęcę dla dobra ludzi Kraju Związkowego Brandenburgia, będę pomnażać ich pożytki, chronić ich od szkód, sprawować powierzony mi urząd bezstronnie, według mej najlepszej wiedzy i umiejętności, przestrzegać i bronić Konstytucji i prawa, sumiennie wypełniać moje obowiązki i każdego traktować sprawiedliwie.”

Przysięga może być składana również z zapewnieniem odwołującym się do religii.

    1. Artykuł 89 (Kształtowanie woli politycznej)

Premier określa wytyczne do polityki rządu i ponosi za nie odpowiedzialność przed Parlamentem Krajowym. W ramach tych wytycznych każdy minister samodzielnie kieruje powierzonym mu resortem i ponosi odpowiedzialność wobec Parlamentu Krajowego.

    1. Artykuł 90 (Przewodniczenie, podejmowanie uchwał, kierowanie pracami)

(1) Premier przewodniczy Rządowi Krajowemu. Rząd podejmuje uchwały większością głosów. W przypadku równości głosów decyduje głos premiera.

(2) Premier kieruje pracami Rządu Krajowego zgodnie z uchwalonym przez Rząd Krajowy regulaminem.

    1. Artykuł 91 (Upoważnienie do reprezentowania, zawieranie umów)

(1) Premier reprezentuje Kraj Związkowy na zewnątrz. Może on delegować to upoważnienie na innego członka Rządu Krajowego lub na jednostki niższego szczebla.

(2) Umowy państwowe, w tym w szczególności umowy dotyczące przedmiotów działalności ustawodawczej lub wymagające poniesienia nakładów, na które nie przewidziano środków budżetowych, wymagają aprobaty Parlamentu Krajowego.

    1. Artykuł 92 (Prawo łaski)

Premier, działając w imieniu Kraju Związkowego, korzysta w indywidualnych wypadkach z prawa łaski. Premier może delegować to upoważnienie.

    1. Artykuł 93 (Urzędnicy mianowani)

Rząd Krajowy mianuje i odwołuje urzędników mianowanych szczebla Kraju Związkowego. Rząd może delegować to upoważnienie.

    1. Artykuł 94 (Obowiązek informacyjny Rządu)

Rząd Krajowy jest zobowiązany odpowiednio wcześnie i w pełni informować Parlament Krajowy i jego komisje o przygotowywanych ustawach i rozporządzeniach, zasadniczych zagadnieniach gospodarki przestrzennej oraz o planowanych lokalizacjach i realizacji wielkich przedsięwzięć. To samo obowiązuje w zakresie współdziałania na forum Rady Federalnej oraz współpracy ze szczeblem federalnym, krajami związkowymi, innymi państwami oraz Unią Europejską, na ile dotyczy ona przedmiotów o zasadniczym znaczeniu. Artykuł 56 ustęp 4 obowiązuje odpowiednio.

    1. Artykuł 95 (Zakaz łączenia funkcji)

Premier i ministrowie nie mogą sprawować innych związanych z wynagrodzeniem urzędów publicznych, prowadzić działalności gospodarczej ani wykonywać zawodu. Członek Rządu nie może uczestniczyć w przedsiębiorstwie nakierowanym na działalność gospodarczą, ani też należeć do organu takiego przedsiębiorstwa. O wyjątkach od tej zasady rozstrzyga Parlament Krajowy.

    1. Rozdział 4: Administracja

 

    1. Artykuł 96 (Organizacja administracji)

(1) Organizację administracji państwowej Kraju Związkowego oraz regulację właściwości określa się drogą ustawy lub na podstawie ustawy. Zadania, które mogą być w sposób niezawodny i celowy wykonywane przez organy władz administracyjnych niższego szczebla, winny być im powierzone.

(2) Tworzenie urzędów państwowych jest zadaniem Rządu Krajowego. Rząd Krajowy może to upoważnienie delegować.

(3) Zadania administracji wykonują urzędnicy mianowani oraz pracownicy umysłowi administracji, którzy pracują w sposób niezależny od partii politycznych i są zobowiązani przestrzegać Konstytucji i ustaw. Urzędnicy mianowani składają przysięgę służbową. Pracownicy umysłowi administracji składają ślubowanie.

    1. Artykuł 97 (Samorząd terytorialny szczebla komunalnego)

(1) Gminom oraz związkom gmin przysługują prawa samorządowe. Kraj związkowy ma prawo sprawować jedynie nadzór prawny nad gminami i związkami gmin.

(2) Gminy oraz związki gmin wypełniają na swoim terenie wszystkie zadania właściwe społeczności lokalnej, które niniejszą Konstytucją lub na mocy ustawy nie są zastrzeżone dla innych instytucji.

(3) Kraj Związkowy może ustawą lub na podstawie ustawy zobowiązać gminy oraz związki gmin do wykonywania zadań Kraju Związkowego, zastrzegając sobie prawo do udzielania poleceń zgodnie z przepisami ustawowymi. Jeżeli gminy oraz związki gmin ustawą lub na podstawie ustawy zostaną zobowiązane do wykonywania nowych zadań publicznych, przyjąć należy zarazem regulacje w zakresie pokrycia kosztów. Jeżeli zadania te prowadzą do zwiększenia obciążeń gmin lub związków gmin, to należy w zamian stworzyć odpowiednią rekompensatę finansową.

(4) Gminy oraz związki gmin, reprezentowane przez swe nadrzędne zrzeszenia komunalne, winny być odpowiednio wcześnie wysłuchane, zanim w formie ustawy lub rozporządzenia z mocą ustawy dokonane zostaną regulacje w kwestiach ogólnych, które ich bezpośrednio dotyczą.

(5) Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

    1. Artykuł 98 (Zmiany terytorialne)

(1) Obszar gmin oraz związków gmin może zostać zmieniony ze względu na dobro publiczne.

(2) Obszar gmin może zostać zmieniony poprzez porozumienie gmin za zgodą organu sprawującego nadzór prawny, drogą ustawy bądź też na podstawie ustawy. Likwidacja gminy wbrew jej woli wymaga ustawy. Przed zmianą obszaru gminy musi być wysłuchana ludność zamieszkująca tereny bezpośrednio dotknięte zmianami.

(3) Obszar związków gmin może zostać zmieniony ustawą lub na podstawie ustawy. Likwidacja powiatów ziemskich wymaga ustawy. Przed podjęciem decyzji należy wysłuchać opinii organu przedstawicielskiego związku gmin.

(4) Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

    1. Artykuł 99 (Podatki gminne)

Gminy, w celu wykonywania swoich zadań, mają prawo do pozyskiwania stosownie do ustaw własnych źródeł podatków. Kraj Związkowy poprzez mechanizm kompensacji finansowej zapewnia gminom i związkom gmin możliwość wykonywania spoczywających na nich zadań. W ramach kompensacji finansowej gminy oraz związki gmin winny stosownie partycypować we wpływach podatkowych Kraju Związkowego.

    1. Artykuł 100 (Samorządowa skarga konstytucyjna)

Gminy oraz związki gmin mogą wnieść skargę konstytucyjną z uzasadnieniem, że określona ustawa Kraju Związkowego narusza ich prawa samorządowe, zawarowane niniejszą Konstytucją.

 

    1. Rozdział 5: Finanse

 

    1. Artykuł 101 (Plan budżetowy)

(1) Kraj Związkowy, gospodarując swym budżetem w ramach wymogów, wynikających z potrzeby zapewnienia równowagi ogólnogospodarczej, winien dbać o ochronę naturalnych podstaw życiowych obecnych i przyszłych pokoleń.

(2) Wszystkie wpływy i wydatki Kraju Związkowego winny być ujęte w planie budżetowym. W przypadku jednostek będących własnością Kraju Związkowego oraz majątku odrębnego wykazuje się w nim jedynie środki udostępnione i zużyte na wykonanie zadań statutowych. Uzupełniający plan budżetowy może ograniczyć się do poszczególnych wpływów i wydatków. W planie budżetowym oraz uzupełniającym planie budżetowym należy zapewnić równowagę wpływów i wydatków.

(3) Plan budżetowy uchwalany jest przed rozpoczęciem pierwszego roku budżetowego w formie ustawy budżetowej na jeden rok budżetowy lub na większą liczbę lat budżetowych w podziale na poszczególne lata. W zakresie poszczególnych części budżetu można przyjąć regulację, że dotyczą one różnych okresów czasowych, wykazanych w rozbiciu na lata budżetowe.

    1. Artykuł 102 (Upoważnienie na okres przejściowy)

Jeżeli przed upływem roku budżetowego nie zostanie uchwalony plan budżetowy na kolejny rok, wówczas do chwili jego wejścia w życie Rząd Krajowy jest upoważniony:

1. do dokonywania wszelkich wydatków, które są konieczne do,

a) utrzymania placówek i instytucji istniejących z mocy prawa oraz do wykonania wszelkich działań i przedsięwzięć, uchwalonych w formie ustawy,

b) wypełniania uzasadnionych prawnie zobowiązań Kraju Związkowego,

c) kontynuowania budów, zakupów oraz innych świadczeń, na które przyznano odpowiednie kwoty w planie budżetowym na rok poprzedni;

2. zaciągania na okresy trzymiesięczne kredytów do wysokości jednej czwartej sumy końcowej poprzedniego planu budżetowego, jeżeli wpływy z podatków i opłat oraz z innych źródeł nie pokrywają wydatków wymienionych w punkcie 1.

 

    1. Artykuł 103 (Zaciąganie kredytów)

(1) Zaciąganie kredytów oraz udzielanie poręczeń, gwarancji i innych rękojmi, które mogą prowadzić do wydatków w następnych latach budżetowych, wymaga określonego kwotowo upoważnienia ustawowego. Wpływy uzyskane tytułem kredytów nie mogą przekraczać zapisanych w planie budżetowym wydatków na inwestycje. Wyjątki dopuszczalne są wyłącznie w celu ochrony przed naruszeniem równowagi ogólnogospodarczej w rozumieniu Artykułu 101 ustęp 1.

(2) Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

    1. Artykuł 104 (Pokrycie wydatków)

Uchwały Parlamentu Krajowego, które pociągają za sobą wydatki, muszą określać, w jaki sposób te wydatki zostaną pokryte.

    1. Artykuł 105 (Przekroczenia budżetu)

Wydatki ponadplanowe oraz wydatki nieplanowane wymagają zgody ministra Finansów. Minister może jej udzielić tylko w przypadku nieprzewidzianej lub nieodzownej potrzeby. Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

    1. Artykuł 106 (Sprawozdawczość finansowa i kontrola rachunkowa)

(1) Minister finansów przedkłada w następnym roku budżetowym Parlamentowi Krajowemu sprawozdanie na temat wykorzystania wszelkich wpływów i wydatków, jak również majątku i zadłużenia Kraju Związkowego w celu udzielenia absolutorium Rządowi Krajowemu.

(2) Krajowa Izba Obrachunkowa bada obrachunek budżetowy oraz prawidłowość i efektywność gospodarczą wykonania budżetu i gospodarowania. Wyniki badania przekazywane są Parlamentowi Krajowemu oraz Rządowi Krajowemu w formie dorocznego sprawozdania. Rząd przedstawia wobec niego swe stanowisko przed Parlamentem Krajowym. Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

    1. Artykuł 107 (Krajowa Izba Obrachunkowa)

(1) Krajowa Izba Obrachunkowa jest samodzielnym, podporządkowanym jedynie ustawie urzędem najwyższego szczebla krajowego. Jej członkowie korzystają z niezawisłości równej sędziom.

(2) Członkowie Krajowej Izby Obrachunkowej wybierani są bez debaty przez Parlament Krajowy większością głosów jego członków. Przed ich wyborem odbywa się wysłuchanie przed komisją określoną przez Parlament Krajowy. Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

    1. 6. Rozdział: Wymiar sprawiedliwości

    2. Artykuł 108 (Orzekanie prawa)

(1) Sędziowie są niezawiśli i podlegają jedynie prawu i ustawie.

(2) Do orzekania prawa należy w charakterze sędziów niezawodowych włączyć kobiety i mężczyzn spośród społeczeństwa stosownie do przepisów ustawowych.

    1. Artykuł 109 (Powoływanie sędziów)

(1) O powołaniu na urząd sędziego rozstrzyga właściwy minister wspólnie z komisją ustanowioną do wyboru sędziów. Komisja składa się co najmniej w dwóch trzecich z deputowanych. Muszą być w niej reprezentowane wszystkie frakcje parlamentarne. Komisji przewodniczy właściwy minister bez prawa udziału w głosowaniach. Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

(2) Prezesów wyższych sądów krajowych wybiera na wniosek Rządu Krajowego komisja ustanowiona do wyboru sędziów.

(3) Sędziowie powołani lub wybrani w myśl przepisów ustępu 1 i 2 podlegają następnie nominacji przez Rząd Krajowy. Rząd może delegować to uprawnienie na właściwego członka Rządu Krajowego.

(4) W przypadku tworzenia przez Kraj Związkowy sądów wspólnych z innymi krajami związkowymi, w umowie państwowej mogą być określone odrębne regulacje.

    1. Artykuł 110 (Sędziowie niezawodowi)

(1) Sędziowie niezawodowi nie mogą z racji swej działalności doznawać żadnego uszczerbku. Podczas trwania kadencji sędziowskiej wypowiedzenie umowy o pracę lub zwolnienie dopuszczalne jest tylko wtedy, jeżeli zaistnieją okoliczności uprawniające pracodawcę lub zwierzchnika służbowego do wypowiedzenia zatrudnienia ze skutkiem natychmiastowym.

(2) Sędziowie niezawodowi mogą w sądach wybierać swoje przedstawicielstwo, reprezentujące ich interesy. W ramach pełnienia swej funkcji sędziom niezawodowym przysługuje prawo do dokształcania.

    1. Artykuł 111 (Postawienie sędziego w stan oskarżenia)

Jeżeli sędzia w toku wykonywania swego urzędu lub poza urzędem naruszy podstawowe przepisy Ustawy Zasadniczej lub porządek konstytucyjny Kraju Związkowego, wówczas Federalny Trybunał Konstytucyjny na wniosek większości członków Parlamentu Krajowego może zarządzić większością dwóch trzecich głosów przeniesienie sędziego na inny urząd lub w stan spoczynku. W przypadku umyślnego naruszenia może być orzeczone zwolnienie.

    1. Artykuł 112 (Sąd Konstytucyjny)

(1) Sąd Konstytucyjny Kraju Związkowego jest samodzielnym trybunałem Kraju Związkowego, niezawisłym od wszelkich innych organów konstytucyjnych.

(2) W skład Sądu Konstytucyjnego wchodzi jego prezes, wiceprezes oraz siedmiu dalszych sędziów Sądu Konstytucyjnego. Sąd Konstytucyjny składa się po jednej trzeciej z sędziów zawodowych, z członków posiadających kwalifikacje do sprawowania urzędu sędziowskiego lub dyplomowanych prawników oraz z członków, którzy nie muszą spełniać tych warunków.

(3) W drodze ustawy można zwiększyć liczbę sędziów do dwunastu oraz podzielić sąd na dwie izby orzekające.

(4) Sędziowie Sądu Konstytucyjnego wybierani są na kadencję dziesięcioletnią przez Parlament Krajowy bez debaty. Podczas wyborów należy dążyć do zapewnienia współmiernej reprezentacji sił politycznych Kraju Związkowego przy zgłaszaniu kandydatur. Ponowny wybór sędziego Sądu Konstytucyjnego jest wykluczony. Przed przeprowadzeniem wyborów odbywa się wysłuchanie przed komisją określoną przez Parlament Krajowy. Za wybranych uważa się kandydatów, którzy w tajnym głosowaniu otrzymali głosy większości dwóch trzecich członków Parlamentu Krajowego.

(5) Sędzią Sądu Konstytucyjnego wybrana być może osoba, która ukończyła co najmniej trzydziesty piąty rok życia i posiada bierne prawo wyborcze do Parlamentu Federalnego (Deutscher Bundestag). Członkowie Sądu Konstytucyjnego nie mogą należeć do żadnego innego organu konstytucyjnego Federacji lub innego kraju związkowego.

(6) Zasady szczegółowe reguluje ustawa, która może również przewidzieć górną granicę wieku dla sędziów Sądu Konstytucyjnego.

    1. Artykuł 113 (Właściwość Sądu Konstytucyjnego)

Sąd Konstytucyjny rozstrzyga:

1. w sprawach wykładni niniejszej Konstytucji w związku ze sporami dotyczącymi praw i obowiązków najwyższych organów Kraju Związkowego lub innych podmiotów, wyposażonych we własne prawa niniejszą Konstytucją oraz Regulaminem Parlamentu Krajowego lub Rządu Krajowego;

2. w przypadkach różnic w poglądach lub wątpliwości co do formalnej lub merytorycznej zgodności prawa krajowego z niniejszą Konstytucją, czyniąc to na wniosek Rządu Krajowego lub jednej piątej członków Parlamentu Krajowego;

3. o zgodności ustawy krajowej z niniejszą Konstytucją, jeżeli sąd odroczył postępowanie zgodnie z Artykułem 100 ustęp 1 Ustawy Zasadniczej;

4. o skargach konstytucyjnych (Artykuł 6 ustęp 2);

5. we wszystkich innych sprawach, powierzonych mu niniejszą Konstytucją lub na mocy ustawy.

    1. Rozdział 7: Postanowienia przejściowe i końcowe

    2. Artykuł 114 (Utworzenie Sądu Konstytucyjnego)

Sędziowie wybrani przy tworzeniu Sądu Konstytucyjnego, zostają wybrani na kadencję pięcioletnią. Możliwy jest ich jednorazowy ponowny wybór na okres dziesięciu lat.

    1. Artykuł 115 (Zgromadzenie Konstytucyjne)

(1) Niniejsza Konstytucja traci swoją ważność w przypadku uchwalenia nowej konstytucji przez Zgromadzenie Konstytucyjne większością dwóch trzecich głosów jego członków i zaaprobowania nowej konstytucji w referendum przez większość głosujących.

(2) Obywatele mają prawo zażądać wyboru Zgromadzenia Konstytucyjnego, które opracuje nową konstytucję Kraju Związkowego. W tym celu pod odpowiednią inicjatywą musi złożyć podpisy dziesięć procent uprawnionych do głosowania.

(3) O przeprowadzeniu wyborów do Zgromadzenia Konstytucyjnego decyduje referendum. Wybory przeprowadza się, jeżeli wyraziło na to zgodę dwie trzecie głosujących, nie mniej jednak niż połowa uprawnionych do głosowania.

(4) Parlament Krajowy może większością głosów dwóch trzecich swoich członków ustawą zdecydować o wyborze Zgromadzenia Konstytucyjnego.

(5) Zasady szczegółowe reguluje ustawa.

    1. Artykuł 116 (Nowy podział obszaru Brandenburgii i Berlina)

(1) Parlament Krajowy winien być odpowiednio wcześnie i w obszerny sposób włączony do prac nad sporządzeniem porozumienia krajów związkowych Brandenburgia i Berlin. Do ratyfikacji tego porozumienia wymagana jest zgoda dwóch trzecich członków Parlamentu Krajowego oraz aprobata wyrażona w referendum przeprowadzonym stosownie do porozumienia.

(2) Porozumienie wymienione w Ustępie 1 może przewidywać, że od chwili jego wejścia w życie do momentu utworzenia wspólnego kraju związkowego prerogatywy Parlamentu Krajowego oraz Rządu Krajowego przeniesione zostaną na wspólne gremia i komisje Krajów Związkowych Brandenburgia i Berlin.

 

    1. Artykuł 117 (Wejście Konstytucji w życie)

Niniejsza Konstytucja wchodzi w życie w dzień po jej ogłoszeniu.

 

Zmiany Konstytucji

 

Nr. bież.

Ustawa podlegająca zmianie

Zmienione Artykuły

Rodzaj zmiany

1.

Ustawa o traktacie o nowym podziale terytorialnym, Artykuł 2

Data: 27.06.1995 r.

Źródło: Dziennik Ustaw i Rozporządzeń I str. 150

Art. 22 ustęp 3
Art. 62
Art. 116

zmieniony
zmieniony
w nowym brzmieniu

2.

Ustawa o zmianie Konstytucji Kraju Związkowego Brandenburgia

Data: 10.03.1997 r.

Źródło: Dziennik Ustaw i Rozporządzeń I str. 4

Art. 22 ustęp 5

dodany

3.

Ustawa o zmianie Artykułu 112 ustęp 4 Konstytucji oraz ustawy o Sądzie Konstytucyjnym, Artykuł 1

Data: 24.06.1997 r.

Źródło: Dziennik Ustaw i Rozporządzeń I str. 68

Art. 112 ustęp 4 zdanie 5

w nowym brzmieniu

4.

Ustawa o zmianie Konstytucji Kraju Związkowego Brandenburgia oraz ustawy o Sądzie Konstytucyjnym Brandenburgii, Artykuł 1

Data: 07.04.1999 r.

Źródło: Dziennik Ustaw i Rozporządzeń I str. 98

Preambuła
Art. 22 ustęp 2
Art. 62 ustęp 1
Art. 65
Art. 74 ustęp 1
Art. 77 ustęp 4
Art. 78 ustęp 1
Art. 81 ustęp 1
Art. 87 zdanie 1
Art. 94 zdanie 2
Art. 96 ustęp 1
Art. 97 ustęp 3
Art. 109 ustęp 3
Art. 112 ustęp 6
Art. 114 zdanie 2

zmieniona
zmieniony
zmieniony
zmieniony
zmieniony
skreślony
zmieniony
zmieniony
zmienione
zmienione
w nowym brzmieniu
zmieniony
zmieniony
zmieniony
zmienione

5.

Ustawa o zmianie Konstytucji Kraju Związkowego Brandenburgia

Data: 16.06.2004 r.

Źródło: Dziennik Ustaw i Rozporządzeń I str. 254

Art. 109 ustęp 4

dodany

6.

Ustawa o zmianie Konstytucji Kraju Związkowego Brandenburgia

Data: 07.07.2009 r.

Źródło: Dziennik Ustaw i Rozporządzeń I str. 191

Art. 81 ustęp 4

dodany

 

Wydawca: Parlament Krajowy Brandenburgii, Referat ds. informowania opinii publicznej

 

Przekład: Marek Batkowski, ADK GmbH Berlin

 

Szata graficzna i druk: Druckerei Arnold, Großbeeren

 

Stan: wrzesień 2011 r.

 

Polskojęzyczny przekład Konstytucji Kraju Związkowego Brandenburgia nie ma charakteru urzędowego. Charakter wiążący prawnie posiada jedynie opublikowane aktualnie w Dzienniku Ustaw i Rozporządzeń Kraju Związkowego Brandenburgia ważne brzmienie Konstytucji w języku niemieckim.

 

Niniejsza publikacja wydana została przez Parlament Krajowy Brandenburgii w ramach parlamentarnej pracy na rzecz opinii publicznej. Jest ona udostępniana bezpłatnie. Sprzedaż osobom trzecim jest zabroniona. Nie zezwala się na wykorzystywanie do celów reklamy wyborczej.

O wydawcy Gazety Poselskiej:

Codziennie, także w weekendy, wydanie internetowe Merkuriusza Polskiego nadaje ton debacie i dyskusji na terenie całego kraju. Gazeta posiada liczne mutacje i wydania lokalne na terenach zamieszkałych przez ok. 20 mln mieszkańców miast i aglomeracji na terenie całego kraju. Wydanie internetowe jest produktem on-line. Wydanie internetowe eksploruje idee, tematy i osobowości definiujące naszą kulturę i historię: w innych serwisach oferujemy przegląd publikacji z zakresu wydarzeń społeczno-politycznych, kultury, sztuki, spraw globalnych, finansów, i więcej. Abonament od 2,0 tys. PLN/ rok.

By


Readers Comments (0)